Plantpost

Educatieve Natuurtuin "De Schoolsteeg"

2008-03-14T21:19:00.007+01:00

Afgelopen zaterdag hard gewerkt in de nieuwe Educatieve natuurtuin bij het Natuur en Milieucentrum De Schoolsteeg in Leusden. Het was de eerste dag na de basisaanleg dat er met vrijwilligers gewerkt ging worden. Speciaal hiervoor was een afdeling van de Lionsclub en een groep Scouts aanwezig en natuurlijk een heleboel kinderen en medewerkers van het NME centrum.
Vorig jaar hebben we vanuit BuitenKans het ontwerp voor deze tuin gemaakt en in de herfst is Stichting "De Boom" uit Woudenberg die de gehele aanleg voor haar rekening neemt aan de slag gegaan met het grondwerk. Inmiddels is het ruige graslandje omgetoverd tot een spectaculair berg en dal terrein met een heuse spontaan lopende bron, een waterspeel en observatieplek, een poel, een speelbos, een speelheuvel met reusachtige boomstammen over een kloof, insectenheuvels en een hagedissenruine. Dit alles onder het toeziend oog van het altijd aanwezige ooievaarspaar.

De eerste vlinderheuvels zijn nu klaar en kunnen worden ingezaaid . Het avonturenbos heeft mooie diepe paadjes gekregen met de eerste bos- en stinzenplanten in bloei. De kinderen hebben hard gewerkt aan een knuppelpad van elzenstammen en er is een takkensofa gemaakt. In de loop van dit voorjaar moet de tuin verder worden voltooid en kunnen de schoolkinderen uit Leusden hier voortaan lekker avontuurlijk struinen tijdens hun NME lessen.

Buurtproject "De Arend", Rotterdam

2008-01-16T14:15:00.014+01:00

Deze maand wordt gestart met de aanleg van een buurttuin op het binnenterrein "De Arend' aan de Kaapstraat in Rotterdam.Vanuit BuitenKans hebben we afgelopen twee jaar samen met de bewoners een renovatieplan gemaakt waarbij we het stenige plein om gaan toveren in een groen parkje.
De eerste stap in de aanleg is al gezet, vorig jaar mei, toen we met een groep marokkaanse jongeren uit de buurt een vlindertuin hebben ingericht.We hebben ons met BuitenKans gespecialiseerd in buurtparticipatieprojecten.
De ontwikkeling van het terrein 'De Arend'in een multiculturele wijk is een bijzonder project aan het worden.
Wij hopen dat de samenwerking met de bewoners weer een extra impuls geeft aan de sociale cohesie in de buurt en dat de kwaliteit van de woonomgeving zowel fysiek als sociaal hiermee wordt vergroot.

Oprichting Historisch Groen Collectief

2008-01-16T12:09:00.011+01:00

Vijf Wilde Weelde bedrijven hebben vanuit een gemeenschappelijke visie deze maand het Historisch Groen Collectief opgericht. Wij houden ons bezig met het inrichten van tuinen, parken en landschappen waarbij de historie de basis is voor restauratie, renovatie en beheer.

De samenwerkings partners zijn:

Anne van Hirtum, Digitalis Groenadvies, ’s-Hertogenbosch www.digtalis-groenadvies.nl

Marleen van Tilburg, Marleen van Tilburg ontwerp en vormgeving, Vught www.buitenkans.eu www.rapunzeltuinen.nl

Jeroen Charpentier, Stevens en Charpentier Vormen en beheren van natuur, tuin en landgoed, Berlicum www.stevens-charpentier.nl

Bob Looijen, B.O.B. Bob Onderhoud Bomen, ‘s-Hertogenbosch www.bobbomen.nl

Ruurd van Donkelaar, Ruurd van Donkelaar groenadvies, Werkendam www.ruurdvandonkelaar.nl

Anne, Marleen en Ruurd hebben vorig jaar de opleiding "Tuinkunst en Parken" aan de Hogeschool Utrecht gevolgd om meer inzicht te krijgen in de historische achtergronden van deze bijzondere plaatsen. De opleiding is mede georganiseerd door de Rijksdienst voor Archeologie en Monumenten, de Nederlandse tuinenstichting en Stichting behoud Particulieren Historische Buitenplaatsen.
We werken aan een eigen website voor het Historisch Groen Collectief. Voorlopig is dit bericht ook de startpagina van deze site.

Hakhout voor het Vliegend Hert

2008-01-15T21:17:00.000+01:00

In het dal van de Mosbeek in noord Twente bevindt een van de weinige resterende populaties in Nederland van het reusachtige insekt: het Vliegend Hert.
Hun biotoop bestaat uit zonbeschenen open bosranden en houtwallen met grote eikenbomen en eikenhakhout met oude wortelstelsels met veel oud rottend hout. Hierin leven de larven die gedurende hun 5 tot 7 jaar durend larvaal stadium zich voeden met het door schimmels aangetaste hout.
Zodra na een jaar of zeven de larven verpoppen en in de vroege zomermaanden tevoorschijn kruipen draait alles om de voortplanting. Een volwassen Vliegend hert leeft meestal maar enkele weken en voedt zich dan met de suikers uit het sap van de eik. De vrouwtjes knagen hiertoe wonden bij jonge uitlopers aan eikenstammen.

twee vrouwtjes vliegend hert bij een herten stoof en een man
Helaas zijn de afgelopen eeuw veel oude houtwallen en hakhoutbosjes verdwenen en wordt het voor het vliegend hert steeds lastiger een goed voortplantingsbiotoop te vinden. daarbij zijn de dieren vrij honkvast en trekken ze niet over grote afstanden.
Om de Twentse populatie te ondersteunen hebben wij verschillende beheermaatregelen genomen. Op enkele plaatsen zijn zogenaamde hertenstoven aangelegd. Dit zijn grote hopen, van deels ingegraven eikenhout, afgedekt met schors, zaagsel en takken. Bij deze hopen graven de vrouwtjes zich in om eieren af te zetten. Als je bedenkt dat een larve gedurende zijn jeugd wel 250 liter eiken hout nodig heeft moeten dergelijke hopen een fors volume hebben. Daarnaast hebben we afgelopen winter op een aantal plaatsen in samenwerking met een insektenspecialist van Naturalis en Landschap Overijssel boszomen aangepast en oud hakhout weer nieuw leven ingeblazen. Niet allen het vliegend hert maar ook tal van andere zeldzame insekten die hier nog voorkomen zoals de Bruine eikenpage zullen hiervan profiteren.

aanleg van een hertenstoof en hersteld oud eikenhakhout

Mandelige tuin "De Wilgenhoven"

2007-12-01T14:45:00.000+01:00

In Culemborg, in de ecologische wijk "Eva Lanxmeer" ontwikkelen we samen met de bewoners een gezamelijke tuin. De bewoners van "De Wilgenhoven" zijn samen eigenaar van dit zogenaamd mandelig gebied.
Belangrijk is hierbij om alle wensen en ideeen van de 40 huishoudens samen te brengen tot een gemeenschappelijk ontwerp.

Dankzij het enorme enthousiasme van de bewoners is er het afgelopen jaar een prachtig woonerf ontstaan met fleurige plantvakken, een wadi rond de oude elzensingel, een canyontuin met prairie en ruderale beplanting, een kruidenspiraal en ruime speelgelegenheid voor de kinderen.

Komend jaar ga ik de bewoners inwerken in het onderhoud zodat deze tuin kan uitgroeien tot een fraaie natuurrijke buurtplek.

Onderhoudsbegeleiding "De 1800 Roeden"

2007-11-16T15:07:00.000+01:00

Onder de rook van Amsterdam, bij Halfweg, ligt een voormalige minutieopslagterrein van het ministerie van defensie. Dit terrein is opnieuw ontwikkeld tot een kleinschalig bedrijvenverzamelcomplex voor kunstenaars en ontwerpers. Het perceel is door mijn collega Marleen enkele jaren geleden al vormgegeven en de bewoners/huurders hebben gezamelijk de uitvoering van de plannen op zich genomen.
Inmiddels zijn de meeste delen gerealiseerd en is het onderhoud begonnen. Op basis van een beheerplan wat ik heb opgesteld begeleid ik de bewoners met de werkzaamheden gedurende enkele werkweekenden per jaar.

Enkele leuke tuinonderdelen beginnen zich al mooi te ontwikkelen zoals een stinzenplantenbosje, een moerascypressenbos met amerikaanse moerasplanten, een moestuin en boomgaard en mooie muurbegroeiingen langs de loodsen.
Ook voor komend jaar zijn weer een viertal onderhoudsweekenden in de agenda gezet.

Het Liesbos, een cultuurhistorisch onderzoek

2007-09-01T13:40:00.000+02:00

In het kader van de opleiding Tuinkunst en parken, historie en instandhouding van de Hogeschool Utrecht heb ik samen met mijn HGC-collega Anne van Hirtum en twee andere cursisten in opdracht van de Rijksdienst voor Archeologie Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) onderzoek gedaan naar Boswachterij Liesbos ten westen van Breda, in het bijzonder naar de relatie van het bos met boerderij Prinsenhoef en plannen van de gemeente Breda om landgoederen te stichten aan de noordkant van het Liesbos. De boerderij met de bijbehorende toegangslaan is een rijksmonument.
De uitzonderlijke historische waarde van het Liesbos is gelegen in de combinatie van een jacht- en productiebos die door de eenduidige eigendomssituatie vanaf de 13e/14e eeuw tot in de 19e eeuw onveranderd is gebleven. De functie van productiebos is tot in de 20ste eeuw doorgezet.

In dit onderzoek is een cultuurhistorische analyse gemaakt van de ontwikkelingen van het bos vanaf de middeleeuwen middels archiefonderzoek en een inventarisatie van nog herkenbare elementen. Deze analyse is vergeleken met de huidige plannen rondom het Liesbos en de hiertoe historisch gezien behorende boerderij 'Prinsenhoef'. Aan de hnd hiervan zijn aanbevelingen gedaan voor bijstelling van de plannen zodat de historische waarden van het gebied mee genomen worden in de toekomstige ontwikkeling.

Landgoed Bekspring

2007-08-01T13:24:00.000+02:00

In het kader van de opleiding 'Tuinkunst en Parken' die ik dit jaar gevolgd heb , heb ik onderzoek gedaan naar het landgoed Bekspring in Twente.

Het Landgoed Bekspring ligt ten noorden van Oldenzaal op de noordwest flank van de Oldenzaalse stuwwal. en strekt zich uit aan de westzijde van de Denekamperstraat, van de stadsring van Oldenzaal in de richting van Denekamp. De bezittingen, bossen, houtwallen, heide en voormalige agrarische gronden, vormen door wegen en tussenliggende terreinen van andere eigenaren geen volledig aaneengesloten gebied.
Rond 1900 kocht de Twentse textielfabrikant W.J.Blijdenstein de oude boerderij Bekspring met de daaromheen liggende percelen. De boerderij is omzoomd door een paar weides, bos en houtwallen. In de laagste weide bevind zich de bronvijver, de spring, waaraan het landgoed zijn naam te danken heeft.
In 1915 bouwde de familie er naar goed Twents gebruik een theehuisje ”De Hut”, om hier op een aangename maar eenvoudige wijze te kunnen verblijven en te kunnen genieten van het prachtige typisch Twentse hoevenlandschap.
In 1937 werd op het terrein een landhuis gebouwd, ontworpen door de bekende architect W.Hamdorff. Het Landhuis is prachtig gelegen tegen een hogere flank van de stuwwal en aan de rand van een oud eikenbos. De Twentse tuinarchitect T.H. Koning ontwierp een tuin bij de villa in cottagestijl. In de tuin en het park rond de villa zijn in de loop van de vorige eeuw verschillende aanpassingen uitgevoerd maar van de oorspronkelijke tuin van Koning zijn de grote lijnen en diverse bomen en heesters nog aanwezig. Ook zijn er in het park nog oude landschappelijke lanen en paden zichtbaar uit de 19e eeuw.
In de 20e eeuw werd het landgoed meerdere malen verder uitgebreid met aankopen van omliggend bos en agrarisch gebied. Het totale langgoed omvat nu ruim 100 hectare grond waarvan de laatste 30 ha wordt omgevormd van agrarische bestemming naar natuur.

Het gedane onderzoek omvat een tuinhistorisch onderzoek naar de geschiedenis van het landgoed, een inventarisatie van de parkbomen, flora en fauna en een beheerplan voor de tuin van het landhuis en voor het parkbos en de andere percelen in de directe nabijheid van het landhuis en de boerderij.

Natuurlijke speelplek bij "De Woelwaters"

2007-07-01T14:34:00.000+02:00

Bij een kinderdagverblijf in Noord-Holland hebben we het oude speelterrein veranderd in een natuurlijke speelplaats. BuitenKans heeft voor het ontwerpproces, in samenspraak met het team, zorg gedragen en we hebben de aanleg samen met onze Wilde Weelde collega Bart Dijkstra van Tuinpartners gerealiseerd.

De speelplaats voor 0 tot 4 jarigen omvat o.a. een babybox van gevlochten wilgentenen, gemaakt door "De Mythe", een speelheuvel met tunnel, klimstammen, zandbakken, een bronnetje, een zintuigenmuur en een bloemenhoek met kruidenspiraal en moestuintje. Samen met een groep ouders is ook een wilgenhut gevlochten.

Uiteraard wordt er bij dit soort projecten extra aandacht besteed aan veiligheid maar binnen dit kader hebben we een uitdagende en educatieve speelruimte voor de jongste kinderen weten te realiseren.

Hoya, de wasbloem

2007-02-17T20:34:00.000+01:00

HOYA, The Wax flower, Family: ASCLEPIADACEAE
For more than 20 years I studied the genus Hoya and there relatives Dischidia, Absolmsia and Micholitzia.
On our former nursery we collected more than 800 live specimen of these genera and about 500 other species of the family Asclepiadaceae such as Stapeliads and Ceropegias. I visited several times Indonesia to study these genera in the field and to collect specimen for the reference collection: IPPS. Our collection is now part of the collections at the Botanical Gardens at Leiden.

Hoya darwinii IPPS 2028

Hoya dimorpha IPPS 259

Hoya species Brunei IPPS 3572

Hoyacuttings of my former collection are available at:
Kakteen-Haage, Erfurt , Germany , www.kakteen-haage.de
Ted Green Plant Research , Hawaii , USA , www.rare-hoyas.com
Paul Shirley , Boskoop , Netherlands , www.paulshirleysucculents.nl

Hoya curtisii IPPS 1779

Hoya imbricata IPPS 1107

RECENT PUBLICATIONS:
Towards a Monophyletic Hoya (Marsdenieae, Apocynaceae): Inferences from the Chloroplast trnL Region and the rbcL-atpB Spacer
Livia Wanntorp, Alexander Kocyan, Ruurd van Donkelaar, Susanne Renner
in Systematic Botany (2006), 31 (3):pp. 586-596(11)
www.sysbot.org
Abstract:
The delimitation of the genus Hoya, with at least 200 species distributed from India and China to Australia, from its closest relatives in the Marsdenieae has long been problematic, precluding an understanding of the evolution and biogeography of the genus. Traditional circumscriptions of genera in the Hoya alliance have relied on features of the flower, but these overlap extensively between clades and may be evolutionarily labile. We obtained chloroplast DNA sequences to infer the phylogenetic relationships among a sample of 35 taxa of Hoya and 11 other genera in the tribe Marsdenieae, namely Absolmsia, Cionura, Dischidia, Dregea, Gongronema, Gunnessia, Madangia, Marsdenia, Micholitzia, Rhyssolobium, and Telosma. Trees were rooted with representatives of Asclepiadeae, Ceropegieae, Fockeeae, Periplocoideae, and Secamonoideae. Hoya and Dischidia form a monophyletic group, but the phylogenetic signal in the chloroplast data analyzed here was insufficient to statistically support the mutual monophyly of the two genera. A monophyletic Hoya, however, must include the monotypic Absolmsia, Madangia, and Micholitzia, a result congruent with their flower morphology. The data also identified several wellsupported groups within Hoya. The morphologically unusual Gunnessia belongs firmly in the Marsdenieae, but it is not close to Hoya and Dischidia.
Keywords: CHLOROPLAST; FLOWERS; HOYA; MARSDENIEAE; PHYLOGENY; RBCL-ATPB SPACER; TRNL REGION

R. van Donkelaar en D. Kleijn, ‘Notes on the taxonomy and ecology of the genus Hoya (Asclepiadaceae )'. In : Central Sulawesi in Blumea 46. 2001. p. 457-483.
www.nationaalherbarium.nl/pubs/blumea/blumea463.htm#Hoya
Abstract:
The taxonomy and ecology of the genus Hoya R.Br. are unclear, especially in the core area of its distribution: Sumatra, Borneo, Sulawesi and Irian Jaya. This paper summarises the available information on the ecology of Hoya species, and describes eight species from central Sulawesi. An important ecological trait of many Hoya species is their association with ants. Four types of mutualistic relationships with ants occur in the genus: 1) species with specialised leaves to house ants; 2) a single species that provides housing for ants under imbricate leaves; 3) species growing on the carton of ant nests; and 4) species that root in ant inhabited cavities in tree trunks and branches. Four of the eight described species grew in association with ants (types 2–4).
Taxonomically, Hoya sussuela (Roxb.) Merr. is placed in synonymy with H. coronaria Blume, and H. maxima (H. Karst.) Warb. and H. pseudomaxima Koord. are reduced to H. imbricata Decne.
Three new species are described:
Hoya brevialata Kleijn & Van Donkelaar
Hoya myrmecopa Kleijn & Van Donkelaar
Hoya pallilimba Kleijn & Van Donkelaar

F. Albers, R. van Donkelaar en C. Hoffmann, ‘Hoya, Dischidia'. In: Albers und Meve, Sukkulentenlexikon, band 3, Asclepiadaceae.2002.
en in:
Albers und Meve , Illustrated Handbook of Succulent Plants : Asclepiadaceae. 2002.

Natuurtuin in Belgie

2006-11-19T21:25:00.000+01:00

In het voorjaar van 2006 het ik achter een landhuis in Belgie in samenwerking met hoveniersbedrijf Giel van der Palen een natuurtuin aangelegd. Het perceel van 2500 meter bestond grotendeels uit een oud kaal dennenbos waaronder jarenlang een aantal paarden hadden gegraasd. Veel van de hoge dennen waren aan de stam beschadigd en de onderbegroeiing was, ondanks het schrale zand in de ondergrond sterk verruigd.
De wens van de eigenaar was om een natuurlijke tuin te krijgen die middels eenvoudig maaibeheer zich kon ontwikkelen tot een leuk stukje natuur met een grote variatie aan planten en dieren. In het ontwerp heb ik als uitgangspunt voor de biotoopkeuze een open plek in het bos genomen met een zonnig ven. Het gegeven dat de tuin midden in een villawijk ligt vraagt om een aantal specifieke maatregelen maar geeft ook een aantal vrijheden ten opzichte van een tuin die direct aan een natuurlijke omgeving grenst.

Eén van de eisen was om een stukje afscherming naar de buren te verkrijgen. Hiertoe is aan twee zijden van de tuin een grondwal opgeworpen van de afgegraven toplaag en beplant met gemengde inheemse en enkele uitheemse heesters. In het bos zijn ook heuvels opgeworpen nadat de slechtste dennen zijn gekapt. Deze heuvels zijn ingeplant met onderbegroeiing en nieuw loofhout zoals eiken, beuken, lijsterbessen, hulst en fijnspar. Op termijn moeten deze de plaats van de dennen gaan innnemen.

Midden in de tuin is een ven gegraven. Omdat het grondwaterniveau hier erg laag is hebben we er voor gekozen om met EPDM folie te werken. Op het folie is een laag met leem en een stuk zandoever aangebracht. De paden in de tuin werden handmatig in het zand uitgeschept. Een knuppelbrug over het ven en treden van boomstammen bij de hoogteverschillen in het bos completeerden het padenverloop. De oude stobben van de gekapte dennen werden in een tweetal stobbenwallen opgezet aan de bosrand.
De randen van de poel zijn afgezet met heideplaggen zodat daarvandaan inzaai mogelijk werd. In de rand van de poel werden gagelstruiken, koningsvarens, dubbelloofvaren en verschillende inheemse zeggen aangeplant. De grote schrale zandvlakte werd deels ingeplant met brem en gaspelddoorn. Vervolgens werd hier heidemaaisel over uitgestrooid.
Als laatste is gericht een flink aantal inheemse plantensoorten ingezaaid in de verschillende ontstane biotopen. Zo zal er een heischrale vegetatie ontstaan, een bosrand en een bosvegetatie en een venoever zowel op zand als op leem.

Dit najaar waren de eerste resultaten al zichtbaar. Helaas had de droge zomer wat sterfte tot gevolg gehad in de aanplant. Maar het grootste deel van de bomen en heesters was aan de groei gegaan. Op het schrale zand waren zaailingen van heide, zandblauwtje en hazepootje te vinden. In de venoever kiemde dopheide en de stekken van moerashertshooi, waterlepeltje, teer guigelheil, naaldwaterbies en pilvaren begonnen zich te verspreiden. In de boszoom kiemde dagkoekoeksbloem, stinkende gouwe, wilgenroosje en boskruiskruid.
Heel spannend wat er komen allemaal weer gaat kiemen!

Natuurlijk ontwerpen met vaste planten

2006-10-16T19:12:00.000+02:00

Het systeem van Richard Hansen

In 1950 schreef de tuinarchitecte Mien Ruys haar basiswerk “Het Vaste Planten Boek’. Dit boek mag gezien worden als het begin van het (her)ontdekken van de rol van vaste planten in de Nederlandse tuinen. De meeste vaste planten werden toegepast in “klassieke” borders waarbij vooral gerangschikt werd op basis van visuele aspecten zoals kleur, hoogte en bloeivorm. In de borderontwerpen had iedere soort zijn uitgewogen vak en deze indeling diende dan ook streng bewaakt te worden. Ook bij het kweken en selecteren van nieuwe soorten en rassen stonden de visuele eigenschappen boven aan. Dit resulteerde in vaak onnatuurlijke tuinvormen die uitsluitend met allerlei cultuurmaatregelen zoals regelmatig verplanten, sterk bemesten en snoeien in stand te houden waren. Met de komst van een nieuwe generatie kwekers en tuinontwerpers zoals Piet Oudolf, Henk Gerritsen en Ton ter Linden kwamen ook weer andere eigenschappen zoals natuurlijke uitstraling en toepasbaarheid onder de aandacht van het tuinpubliek. Het sortiment heeft daardoor de laatste 15 jaar een enorme impuls gehad en de populariteit van vaste planten is bij tuinliefhebbers buitengewoon groot geworden.
Toch is het, op een meer natuurlijke manier naar vaste planten kijken niet nieuw maar daarvoor moeten we naar Duitsland in de vorige eeuw.

Karl Foerster en Richard Hansen
In de eerste helft van de vorige eeuw ontstond in Duitsland een cultuur en tuinen minnende groep intellectuelen bij wie tuinesthetiek, natuurbeleving en natuurbescherming hoog werden gewaardeerd. De bekendste vertegenwoordiger van deze groepering is Karl Foerster ( 1874-1970) wiens boeken en tijdschriftpublicaties buitengewoon populair waren. Foerster benadrukte dat de natuur de inspiratiebron moest zijn voor het creëren van een tuin en dat iedere tuinplant het best tot zijn recht kwam als deze het voor hem meest ideale plekje in een tuin kreeg. Hiervoor was kennis van de natuurlijke standplaatsen van planten en plantengemeenschappen onontbeerlijk.
Na de oorlog werden de ideeën van Foerster verder bestudeerd door Richard Hansen, die na zijn studie als tuinspecialist in aanraking kwam met plantensociologie en ecologie.
Na zijn benoeming tot directeur van de proeftuin van Weihenstephan heeft hij uitgebreid geëxperimenteerd met alle mogelijke soorten en rassen van kruidachtige planten. Hierbij ontwikkelde hij een systeem waarin alle tuinplanten zijn ondergebracht in tuinplantengemeenschappen, parallel aan de wilde plantengemeenschappen van de plantensociologische wetenschap. Het ideaal was om iedere tuinplant, door hem te plaatsen in de voor hem meest natuurlijke omstandigheden, zo optimaal mogelijk te laten groeien en bloeien. In het standaardwerk van Richard Hansen en Fridrich Stahl, “Die Stauden und ihre Lebensbereiche” zijn voor het hele sortiment vaste planten een aantal natuurlijke standplaatsen gedefinieerd. Lijsten van soorten gerangschikt op hun eigenschappen geven de basis aan voor hun toepassing. Samen met Herman Müssel ontwikkelde hij vervolgens een viercijferige code waarin het hele vaste planten sortiment een plaats kon krijgen. Hoewel de natuurlijke eisen van de planten het uitgangspunt waren bij de planning hield Hansen ook rekening met de esthetische wensen van een ontworpen vegetatie. Ook hiervoor heeft hij belangrijke richtlijnen geformuleerd. Het toepassen van beplantingen volgens zijn systeem bleef wat Hansen betreft niet beperkt tot particuliere tuinen, hij had vooral beplantingen op grotere schaal in parken en openbaar groen voor ogen.
De principes van Hansen werden door zijn leerlingen verder uitgewerkt. Een belangrijke exponent daarvan is Urs Walser, wiens proeftuin te Weinheim, de Hermannshof, een grote inspiratiebron is voor de huidige generatie tuinontwerpers. Ook op de vele Duitse tuintentoonstellingen vinden we voorbeelden van deze inmiddels als “de Duitse beplantingsstijl’’ aangeduide wijze van ontwerpen. De Nederlandse tuintraditie is tot heden vooral Engels geïnspireerd geweest. Maar gelukkig beginnen we ook hier wat vaker naar de ontwikkelingen bij onze oosterburen te kijken. Vooral in het blad “Onze eigen tuin” is aan de Duitse beplantingsstijl de laatste jaren meerdere keren aandacht besteed. (Isabelle van Groeningen, lente 2000, Beatrice Krehl, lente 2001 en Hans en Werner Simon, winter 2001).

Natuurlijke groeiplaatsen
In de natuur wordt de diversiteit aan planten bepaald door de gegeven natuurlijke omstandigheden. De belangrijkste zijn: grondsoort, vochtigheid, licht, voedingsgraad en mate van verstoring. Daarnaast vormen de onderlinge verhoudingen van plant- en diersoorten een belangrijke factor. De natuurlijke omstandigheden en de onderlinge verhoudingen vormen samen het ecosysteem. Een plantencombinatie die kenmerkend is voor een specifiek ecosysteem noemen we een plantengemeenschap. In een bepaald ecosysteem, op een bepaalde plaats kunnen we ook een bepaalde plantengemeenschap verwachten, en andersom vertelt een bepaalde plantengemeenschap ons iets over de ecologische factoren van die plaats.
Binnen een ecosysteem zijn verschillende plaatsen, niches, waarin de afzonderlijke soorten zich ophouden. Iedere plantensoort bevolkt een specifieke niche en is daarvoor het beste toegerust. De verschillende strategieën die soorten hebben ontwikkeld om te overleven maakt het mogelijk dat meerdere soorten, meerdere niches bezetten op één en dezelfde plek. Vroege en late ontwikkelaars, diepe en ondiepe wortellende soorten, hoge solitairen en lage bodembedekkers kunnen zonder elkaar weg te concurreren samenleven. Tussen de afzonderlijke niches is sprake van een samenhang, de ene niche hangt vaak weer van de andere af.
Als voorbeeld nemen we een loofbos op natte rijke grond. Binnen het ecosysteem is plaats voor hoge bladverliezende bomen. Er is een niche op de iets hogere, drogere delen voor populieren, in de altijd natte kuilen staan elzen, waar de waterstand sterk wisselt de wilgen, er tussen is een plaatsje voor de vlier. Op de natte plaatsen kunnen in het voorjaar dotterbloemen zich ontwikkelen en later in het seizoen is hier een niche vrij voor kattenstaart en leverkruid. Iets droger staan brandnetels, berenklauw en springzaad. Iedere plant heeft zo zijn plaats en iedere plaats heeft zijn eigen plant. Geen niche is onbezet. Is dat laatste wel het geval dan zal van buitenaf zo’n niche bevolkt worden door inzaai van andere planten die in een gesloten ecosysteem geen kans maken. Dit zien we bijvoorbeeld als er sprake is van verstoringen. Na een houtkap in drogere loofbossen zijn er niches vrij gekomen en zullen vingerhoedskruid en wilgenroosje ineens massaal te voorschijn komen. Deze verdwijnen op termijn weer als het bos regenereert.
Niches in een ecosysteem kunnen we bijvoorbeeld ook mooi waarnemen langs slootkanten, dijken en wegbermen. Bepaalde plantensoorten volgen duidelijk de hoogtelijnen van het talud waardoor er vaak fraaie lintvormige vegetatiebeelden ontstaan.
Specifieke niches vragen om specifieke aanpassingen. Iedere plant is zo geëvolueerd dat hij voor zijn niche het beste bouwplan heeft. Door de geografische verspreiding over de aarde zijn bepaalde plantenfamilies en geslachten op het ene continent wel en op het andere niet aanwezig. Maar omdat bepaalde ecosystemen op vergelijkbare plaatsen op de aardbol aanwezig zijn, vinden we hier vaak vergelijkbare plantengemeenschappen waarbij de niches bevolkt worden door qua bouw vergelijkbare maar vaak onverwante plantensoorten. Zo staan in Afrika grote op Amerikaanse cactussen gelijkende wolfsmelken in de savannebossen samen met Aloe’s die weer sterk lijken op, maar niet verwant zijn aan, de Amerikaanse Agave’s. We noemen dit verschijnsel: convergentie. Het is trouwens ook geen toeval dat de bladeren van cyclamen, mansoor en enkele bosviooltjes veel op elkaar gelijken. Ze bekleden dezelfde niches al dan niet op het zelfde continent.
Aan de bouw van een plant kunnen we dus ook veel aflezen over de soort niche die hij in zijn eigen ecosysteem bekleedt. Helaas weten we nog veel te weinig van de functies van al de specifieke bladvormen en plantaanpassingen. Maar niets is uitsluitend door het toeval zo ontstaan.

Plantengemeenschappen in de tuin
Veel mensen hebben bij natuurlijke tuinen naïeve gedachten als lekker makkelijk, gaat vanzelf en weinig onderhoud. Zelfs bij openbaar groenbeheerders komen we die gedachtes tegen zodra er sprake is van bezuinigingsrondes en personeelstekorten.
We kunnen natuurlijke ecosystemen wel projecteren naar onze tuinen. Doen we niets aan de tuin dan zal zich daar inderdaad vanzelf een ecosysteem ontwikkelen. Meestal is het resultaat na enkele jaren op onze verstoorde, voedselrijke tuingronden, bepaald niet aantrekkelijk omdat verstoringplanten snel de overhand krijgen en voor een natuurlijke ontwikkeling zonder ingrijpen is een mensenleven doorgaans te kort. We willen best graag een stukje natuur bij huis maar wel graag al komend voorjaar in optima forma.
Door de ecologische omstandigheden van de tuin goed te bekijken en waar gewenst desnoods aan te passen kunnen we wel ruimte scheppen voor de aanplant en ontwikkeling van aantrekkelijke plantengemeenschappen. Hierbij hoeven we niet uitsluitend gebruik te maken van inheemse plantensoorten, we kunnen ook planten die elders in vergelijkbare systemen hun niche bekleden gebruiken. We moeten er wel voor zorgen dat alle beschikbare niches bezet raken. Een open niche vraagt om invulling van buitenaf en daar zorgen dan vaak ongewenste indringers, onkruid, voor.
Een grote mate van deskundigheid is noodzakelijk bij het opzetten van een natuurlijke tuinplantengemeenschap. We bekijken alle aanwezige factoren, bepalen het gewenste beeld waarbij we ook de esthetische wensen meewegen en stellen vervolgens nauwgezet het plantensortiment samen. Uiteraard zijn niet alle factoren goed voorspelbaar en zijn wij als plantenliefhebbers altijd geneigd om meer verschillende soorten toe te passen dan eigelijk gewenst is. Daarnaast speelt natuurlijk ook de esthetiek een rol. Wij blijven tuiniers en we zullen moeten blijven ingrijpen maar dit kan na een aanloopperiode wel beperkt worden.

Beplantingsprincipes van Hansen
Hansen onderscheidt een 7-tal verschillende natuurlijke standplaatsen. Per standplaats zijn weer vele verschillende onderverdelingen mogelijk. Via een codesysteem heeft Hansen voor de meest bekende vaste planten een indeling gemaakt over de verschillende standplaatsen. Sommige planten kunnen een plaats hebben in meerdere biotopen, andere zijn zeer specifiek.

1- Bos: schaduw, humusrijke bodem, vochtig
Bosvegetatie ontwikkelt zich vooral vroeg in het voorjaar wanneer er veel licht door de nog bladloze boomkruinen komt. We vinden hier de plaatsen voor velerlei bolgewassen, stinzenplanten zoals longkruid en primula’s, voorjaarslathyrus, leverbloempjes, en elfenbloemen. In de zomer wordt het droger en donkerder. Alleen grote bladplanten zoals Hosta’s en varens zullen zich dan nog optimaal bovengronds manifesteren. Lichtere plekken bieden plaats aan hogere zomerbloeiers zoals vingerhoedskruid en monnikskappen

2- Bosrand: twee typen, open zonnige zijde en koele schaduwzijde
De omstandigheden aan de bosrand zijn licht, de bodem humeus en redelijk vochtig, de aanwezigheid van bomen en heesters beperkt het directe zonlicht. Veel geliefde tuinplanten vinden hier hun oorsprong zoals: Geraniums, Campanula’s, Aconitums, Astrantia, Phlox, Dicentra, Hemerocallis, Ligularia, Anemone, Helleborus . De bloei is het uitbundigst in de voorzomer. Een plantvak met een hoge haag aan de achterzijde mag als bosrand worden beschoud.

3- Open plaatsen/weiden/steppen/prairie: De afwezigheid van bomen en hoge heesters zorgt voor veel licht, vaak volle zon, met vaak droogte in de zomer. De bodem is mineraal van samenstelling en bevat weinig humus. De beplanting heeft meestal een fijn en open karakter, er zijn veel grassen en fijne bladstructuren. Andere kenmerken zijn grijs viltige beharing, ook een aanpassing aan de drogere omstandigheden en diepe wortelvorming. De hoofdbloei is in de zomer en nazomer. Hier horen o.a. de volgende planten thuis: veel soorten Salvia’s, Origanums en andere aromatische lipbloemen, bolgewassen zoals allerlei uien en Eremurus, Centaurea, Sedums, halfheesters zoals lavendel en Perovskia, hoge grassen, prairieplanten als Asters en zonnebloemen.

4- Rotstuin: plantengroei uit gebergten tussen stenen, steenslag, vochtig in het voorjaar door het smeltwater, droog in de zomer en de winter.
Dit biotoop komt in Nederland nauwelijks voor en moet met veel kunstgrepen worden gecreëerd. Een gespecialiseerde plantenliefhebber kan hier al zijn energie in kwijt.

5- Borders: beplantingen met planten met een sterk cultuurgebonden karakter. Deze standplaats is door Hansen bedacht om onderdak te bieden aan sterk gecultiveerde planten zoals Delphineums, Phlox cultivar’s, Monarda’s, Heleniums, Lelies, Pioenrozen, Tulpen etc.
welke een goede grond, bemesting, snoei en bewerking vragen. Hiervoor zijn goed toegankelijke plantbedden, regelmatig oprooien, scheuren en herschikken noodzakelijk.

6- Moerasbeplanting: planten voor lichte maar altijd natte plaatsen

7- Waterplanten: beplanting in de diverse zones onder water

Andere ontwerprichtlijnen van Hansen:
Ook geeft Hansen richtlijnen voor de opbouw van een beplantingssysteem. Ten aanzien van plantdichtheid en levensduur heeft hij 5 categorieën onderscheiden. Hierin zijn de soorten op basis van de uiteindelijke groeivorm en grootte gerangschikt.
Categorie I (aantal stuks 1-3): solitaire planten, planten die op zich zelf uitgroeien tot een effectvol formaat of een karakteristieke vorm: hoge grassen, grote Hosta’s, Varens, Eupatorium en Vernonia,
Categorie II (aantal stuks 3-10): structuurplanten voor kleine groepen, vooral planten die langzaam starten maar met een hoge duurzaamheid op termijn een belangrijk basis gaan vormen voor de plantengemeenschap zoals Polygonatum, Kirengoshoma, Veronicastrum, Cimicifuga
Categorie III (aantal stuks 10-20): planten voor grote groepen welke een sterk vullend karakter hebben in de beplanting maar desgewenst ook regelmatig worden terug geknipt zoals Salvia’s, Achillea’s, Trollius en Geranium’s en eventueel op termijn deels kunnen verdwijnen als categorie 1 en 2 zich voldoende hebben ontwikkeld om het beeld te dragen.
Categorie IV : bodembedekkende planten voor dichte kleine groepen ter invulling van de beplanting of als gecombineerde fijnmazige vlakvulling. Voorbeelden zijn:Acaena, lage campanula, Helianthemum, Thijm
Categorie V: woekerende planten voor grote groepen , als monobeplanting tussen houtige gewassen of voor grote vlakvulling. Voorbeelden: Symphytum, woekerende Geranium’s, Pachysandra en Vinca.

Bij de opbouw van een beplanting gaat Hansen volgens een vaste volgorde te werk:
1- houtige gewassen voor de hoofdstructuur, geraamte.
2- solitaire vaste planten voor het hoofdbeeld en het ritme
3- vroegbloeiende planten achteraan en in het midden, kunnen desgewenst na de bloei worden terug gesnoeid
4- late bloeiers vooraan zodat gedurende het gehele seizoen de voorgrond gesloten blijft.
5- aanvullende/invullende bodembedekkers om de beplanting te sluiten en de verschillende structuurplanten te ondersteunen in vorm en kleur.

Om eenheid in een beplanting te creëren zullen de gebruikte soorten op meerdere plaatsen in de beplanting herhaald worden of in de vorm van een nauwe verwant op andere plaatsen een representant krijgen.

Het codesysteem van Hansen-Müssel is door verschillende kwekers opgenomen in hun catalogi. Toch bleek het voor veel gebruikers en zeker voor catalogi en kwekers een te uitgebreid systeem. Prof. J.Sieber heeft voor de een wat eenvoudigere versie ontwikkeld die ook grafisch kan worden weergegeven. Voor kwekerij en handel is dit systeem zeker belangrijk, voor een ontwerper biedt dit ten op zicht van de Hansen code naar mijn mening te weinig informatie. De ISU, Internationaler Stauden Union, heeft de Sieber code als huiscode aangewezen en deze zal in de toekomst daarom vaker in catalogi worden opgenomen dan de Hansen code.

Actuele ontwikkelingen in Duitsland
De recentste ontwikkelingen op het gebied van ontworpen vegetaties in Duitsland betreffen de verschillende experimenten met prairievegetaties. In de Berggarten in Hannover hebben Hans en Werner Simon een beplanting aangelegd met de Noord Amerikaanse prairie als voorbeeld. De meeste prairie vegetaties groeien van nature op open maar voedselrijke bodem. Na de droge zomer en herfst branden de vegetaties vaak af waardoor houtige gewassen zich niet kunnen handhaven. Veel typische prairieplanten zoals Amsonia, Asclepias, Baptisia en Sylphium zijn langzame groeiers met een diepe beworteling. Daarnaast zijn er soorten zoals Asters, Zonnebloemen en Guldenroede die snel na de aanplant voor een aantrekkelijk beeld zorgen. Een ander kenmerk van de meeste prairie soorten is de late ontwikkeling in het voorjaar. Om dit gat te vullen voegde Simon ook Europese en Aziatische soorten toe. De dynamiek tussen de verschillende soorten moet zorgvuldig worden gestuurd om tot een stabiele plantengemeenschap te komen. Bij de selectie en de planning is dan ook gebruik gemaakt van de richtlijnen van Hansen.

In Weinheim nam in 1998 Cassian Schmidt het roer over en heeft daar een groot aantal proefvlakken ingericht met plantcombinaties uitsluitend afkomstig van de Amerikaanse prairie. Voor de uiteenlopende prairiebiotopen, van nat naar droog, kortgras- en hooggrasprairie’s en bosranden zijn daar soortencombinatie aangeplant en uitgezaaid en wordt de ontwikkeling gevolgd. Ook hier is de insteek om plantengemeenschappen te ontwikkelen voor grootschaligere toepassingen in de openbare ruimte. Bijzonder is dat de zorgvuldig samengestelde mengsels veelal willekeurig door elkaar uitgeplant of uitgezaaid zijn. Voor het beheer zou Schmidt de voorkeur geven aan jaarlijks afbranden om de concurrentie van inheemse soorten in het voorjaar te onderdrukken. Een mulchlaag van lavasplit of ander fijn grind vervangt nu de natuurlijke aslaag die na de prairiebranden overblijft en onderdrukt het inzaaien van ongewenste soorten.

Conclusie
Natuurlijke beplantingssystemen bieden veel mogelijkheden voor ontwerpers en tuinliefhebbers om op een andere manier om te gaan met de in te richtte ruimte. Voor het opzetten van beplantingsschema’s voor particuliere tuinen en voor openbaar groen zijn de ervaringen van Foerster, Hansen en zijn volgelingen een goede leidraad. Ook het onderhoud is in principe schematisch vast te leggen en uit te voeren. Het samenstellen van de beplanting en de verdere begeleiding vraagt wel veel kennis van plantensoorten en hun eisen. Toch bieden natuurlijke beplanting veel ruimte voor experiment en persoonlijke invulling.
Het onderhoud van een natuurlijke tuinplantengemeenschap zal na een arbeidsintensieve startperiode beperkter zijn dan die van klassieke beplantingssystemen maar vereist wel inzicht in de processen. Een natuurlijke tuin zal onder invloed van onze wisselende weersgesteldheden door het jaar heen en ook per jaar een verschillend beeld opleveren. De dynamiek van de natuur geeft natuurlijke beplantingssystemen een extra dimensie.

Ruurd van Donkelaar

De volgende kwekerijen in Nederland werken in hun catalogi en website met het systeem van Hansen:

Kwekerij Ploeger de Bilt, www.ploegerdebilt.nl
Kwekerij Esveld, Boskoop, www.esveld.nl

Literatuur:
Richard Hansen/Friedrich Stahl: Die Stauden und Ihre Lebensbereiche, uitgeverij Ulmer
ISBN 3-8001-6350-8
Richard Hansen/Friedrich Stahl: Perennials and their garden, uitgeverij Cambridge University Press ISBN 0-521-35194-4

Michael King, Nieuwe bloemen nieuwe tuinen , uitgeverij Terra, ISBN90-6255-759-7

Artikelen in “Gartenpraxis” Ulmers Pflanzen Magazin, Verlag Eugen Ulmer, www.gartenpraxis.de
Bernd Hertle, nr.5:1994; Beate Schnitzler, nr.8:1996; Philipp Schonfeld, nr.11:1999; Hans Simon, nr.1:2000; Stefan Rothmund, nr.12:2000; Marcus de la Fleur, nr.10:2001; Cassian Schmidt, nr.4, 7, 9:2004, nr.1:2005

Artikelen in “Onze Eigen Tuin” Uitgeverij Het Huis van Linnaeus Postbus 1 7700 AA Dedemsvaart
Isabelle van Groeningen, lente 2000; Beatrice Krehl, lente 2001; Hans en Werner Simon, winter 2001

Artikel: Ruurd van Donkelaar in “Tuin & Landschap” 25A, 8 december 2005
www.tuinenlandschap.nl/tsde/resources/attachments/download/true/im/false/id/63106/natuurlijk met vaste planten.pdf

Onderhoud van natuurlijk ontworpen vaste planten beplantingen

2006-10-15T19:17:00.000+02:00

Hoewel de theorie van Hansen meer is opgezet voor vrij grote tuinen en parken zijn de principes voor kleine tuinen hetzelfde. Ik heb met de basisprincipes, al dan niet met eigen interpretatie en invulling op veel plaatsen in Nederland in particuliere tuinen en in mijn eigen tuin geëxperimenteerd. Om het beoogde resultaat te bereiken kan ik als ontwerper niet volstaan met het bedenken van de combinaties en het aanplanten maar moet vooral inhoud geven aan het begeleiden van de beplanting in de opvolgende jaren en het inwerken van de tuinbezitter in zijn tuin. Ik heb op basis van de principes van Hansen en mijn eigen ervaringen een onderhoudsschema ontwikkeld voor de verschillende natuurlijke tuinplantengemeenschappen.

Alvorens een nieuwe vaste planten beplanting aan te brengen is het altijd zeer belangrijk dat de plantvakken vrij zijn van wortelonkruiden en dat inzaaing en kieming van eenjarige onkruiden zo minimaal mogelijk moet zijn. Het eerste jaar na aanplant is het onkruidvrij houden van zeer groot belang. Als in het tweede jaar het plantendek gaat sluiten zullen zaaionkruiden weinig kans meer krijgen. De werkzaamheden kunnen dan worden teruggebracht tot een beperkt aantal keren per seizoen.

Voorjaarswerkzaamheden:
Bos/bosrand: half februari-half maart,
Steppen, prairie en borders: half maart half april
Voor alle bolgewassen uitlopen , en dit is vroeg in het bosbiotoop, maar na de grootste vorst knippen we de afgestorven bloem en bladrestanten van vaste planten af, verwijderen onkruidzaailingen en schonen waar nodig de plantvakken op.
In het bos en de bosrand, gaat al het snoeisel fijngeknipt direct als mulchlaag terug in de beplanting en vullen we de mulchlaag nog aan met blad, en/of compost.
De steppen en prairiebeplantingen moeten met minder organisch materiaal volstaan, het snoeisel wordt afgevoerd en alleen bij bepaalde soorten mesten we zonodig bij met organische mest. Borders met de meer cultuurgebonden vaste planten dienen naast een mulch van compost vaak nog extra gemest te worden met organische tuinmest. In het voorjaar scheuren en herschikken we waar nodig de late vaste planten. Vooral te groot geworden pollen prairiegrassen verliezen hun luchtigheid en moeten na enkele jaren vaak wel worden verkleind.

Voorzomerwerkzaamheden: eind mei – half juli
In het bos hebben we het hoogtepunt nu gehad. De bosrand is nu op zijn mooist. We kunnen veel bosrand planten die in het voorjaar en voorzomer bloeien direct na de bloei terugknippen. Ze maken dan weer nieuw loof en vaak belonen ze ons met een tweede bloei in augustus. Ook in de steppentuin snijden we typische weide planten zoals Salvia nemorosa, Nepeta en Geranium’s na de bloei terug. Het is wel essentieel om de bodem zo goed mogelijk bedekt te houden. De hogere late border planten geven we nu wat steun als dat nodig is. Waar we dat willen kunnen we verder verfijnen door het inplanten /inzaaien en selectief wieden van leuke één en tweejarigen.

Nazomerwerkzaamheden: half augustus eind september
De snoei in de nazomer beperkt zich tot uitgebloeide of te sterk uitgegroeide vaste planten. Steppensoorten als Achillea, Scabiosa, Centranthus en Coreopsis komen dan weer op krachten en het uitzaaien wordt wat ingeperkt. Dit is ook de periode om de nodige correcties in de beplanting van bos en bosrand aan te brengen. We geven planten binnen de gemeenschap de ruimte om zelf zich te hervestigen. Een toorts en een akelei willen nu eenmaal zelf hun groeiplaats bepalen. Maar waar nodig scheuren en herschikken we de verschillende vaste planten en vullen nog iets aan zodat de plantvakken in het komende jaar weer optimaal zijn.

Herfstwerkzaamheden: oktober november
In de herfst knippen we, uitsluitend waar storend, afgestorven plantendelen af en verwijderen we de grootste rommel. We maken er zeker geen kale boel van. Ook afgestorven plantendelen zoals zaaddozen en pluimen hebben een mooi wintersilhouet. Daarnaast heeft oud blad een sterke beschermende functie voor zowel de planten als de dieren. Het composteert van zelf en is een belangrijke schakel in de natuurlijke kringloop van de tuin. Enkele soorten vragen wat extra winterbescherming en hiervoor kunnen we overtollig takken en bladmateriaal gebruiken. Sommige wintergroene steppensoorten zoals lavendel, rozemarijn en grijze wolfsmelken kunnen het best afgedekt worden met sparrengroen. Dit blijft luchtiger en droger dan oud blad maar voorkomt de blootstelling aan schrale vorst.

Voor grootschalige beplantingen is het mogelijk het onderhoud met machines zoals berm- en mulchmaaier ter hand te nemen. Hierdoor worden na de startperiode de onderhoudskosten beduidend minder dan die van klassieke vaste planten beplantingen. De ervaringen in Duitsland leren dat bepaalde beplantingstypen concurrerend kunnen zijn met traditioneel openbaar groen.

De levensduur van natuurlijke tuinplantengemeenschappen is afhankelijk van het biotoop en de gekozen combinaties. Een stabiele bosbeplanting met veel stinzenplanten kan zich met zeer weinig onderhoud tientallen jaren handhaven. Een soortenrijke border met veel pionierssoorten daarentegen zal toch wat vaker vragen om een kleinere of grotere ingreep. Als vanaf de aanplant de ontwikkeling goed gevolgd wordt en waarnodig wat wordt bijgestuurd, is in de regel een volledige renovatie zelden nodig. Wel zal steeds weer bekeken moeten worden of de natuurlijke omstandigheden intussen zijn gewijzigd, bijvoorbeeld door het uitgroeien van bomen en heesters en moet de tuinplantengemeenschap daaraan worden aangepast.

Ruurd van Donkelaar

Poelenwerk in Twente

2006-10-14T09:11:00.001+02:00

Deze week heb ik het herstel van een aantal poelen in het Dal van de Mosbeek, in Twente begeleid. Vier van deze poelen monitor ik al enkele jaren om de voortplantingsresultaten van de aanwezige kamsalamanders te volgen. Drie van de vier poelen groeiden de afgelopen jaren zo dicht dat er nog maar nauwelijks voortplanting in plaats vond. Gelukkig kon de beheerder, Landschap Overijssel, deze herfst in hun onderhoudsbudget ruimte vinden om de poelen te herstellen. De werkzaamheden werden uitgevoerd door Landschapsonderhoudsbedrijf Welhuis uit Rossum.

De poelen bevinden zich in en vlakbij de Manderstreu, een prachtig oud weidegebiedje met kleinschalige weilandjes, akkertjes, houtwallen en zomen. Door het dalletje stroomde vroeger de Eendebeek. Deze beek ontspringt in Duitsland en komt vlak bij de Galgenberg Nederland binnen. Hier stroomt hij aanvankelijk door een beuken en elzenbosje om vervolgens dood te lopen in een van de weilanden. Vroeger liep de beek in de winter nog helemaal door tot aan de Manderheide. De verdroging door grondwateronttrekking zorgt er voor dat de beek nu slechts ondergronds de poelen nog voedt. Deze zomer stonden de poelen al vroeg droog en nu zat er nog steeds geen water in.

In de poelen bevindt zich een redelijke populatie kamsalamanders en veel kleine water salamander. Met name één poel, die een jaar of zeven geleden is hersteld, biedt een goed voortplantings biotoop. Ook botanisch is dit een interessante poel. Een paar jaar geleden groeide hier op de nog vrij kale oever Waterlepeltje, Ludwigia palustris, een zeer zeldzame pionier.
Bij het herstel van de poelen is het omliggende wilgen en elzen hout grotendeels verwijderd zodat er weer volop zon in de poel kan schijnen. Ook de dikke sliblaag op de bodem is voor het grootste deel weggehaald. Van de oeverbegroeiing bleef de noord- en oostzijde grotendeels onaangetast zodat hier al snel weer dekking is en eiafzetmogelijkheid. Ook de bramenstruwelen aan de noordkant bleven in takt. De oevers aan de zuid en westzijde werden wat breder gemaakt zodat een flauwere hellingshoek mogelijk was.

Naast het onderhoud en herstel van de vier poelen zijn ook nog twee inmiddels verdwenen poelen weer opengegraven. Eén poel zat in de hoek van een paardewei, onder een grote wilg en was geheel dichtgelopen maar nog herkenbaar. De andere ligt niet in de Manderstreu maar vlakbij de watermolen Frans. Deze werd door de beheerder van Landschap Overijssel, Harry Koster, op een kaart ontdekt en kwam daadwerkelijk tevoorschijn toen het groene bosje op deze plaats werd weggekapt.
Ik heb goede hoop dat het resultaat van deze werkzaamheden de locale maar geisoleerde kamsalamanderpopulatie weer de ruimte geeft en wie weet duikt ook het waterlepeltje weer op langs een van de poelen.

Praktisch natuurbeheer: Amfibieën en reptielen

2006-10-10T09:14:00.000+02:00

Bij de KNNV is net een nieuw boek verschenen: Praktisch natuurbeheer: amfibieën en reptielen. De schrijver, Edo van Uchelen, is een goede kenner van deze diergroep en vanuit deze interesse en de ergernis over veel slecht uitgevoerd beheer heeft hij dit boekje geschreven.
Mede voor de bescherming van amfibieën en reptielen worden veel natuurontwikkelingsmaatregelen genomen zoals het plaggen van heide en het graven van poelen. In de praktijk echter blijkt dat deze ingrepen vaak juist ongunstig uitpakken. Ook bij het uitvoeren van andere reguliere beheersmaatregelen wordt te weinig rekening gehouden met aanwezige reptielen en amfibieën door te grootschalig en te netjes te werken en een ongunstige tijdsplanning.
Deze gids behandelt op overzichtelijke wijze de verschillende soorten en hun biotopen en beschrijft welke maatregelen van belang zijn voor padden, salamanders, kikkers, hagedissen en slangen. Het is een boek geworden voor de praktijk, voor beheerders en uitvoerders van groenonderhoud. Ook voor liefhebbers van natuurlijke tuinen bevat het boek veel informatie. Een aanrader!
Edo van Uchelen: Praktisch natuurbeheer: Amfibieën en reptielen, KNNV uitgeverij, ISBN10 90 5011 233 1

www.knnvuitgeverij.nl

Renovatie groen rond Landgoed Dortwijk

2006-10-07T21:03:00.000+02:00

In de winter en het voorjaar van 2006 zijn in een aantal groenstroken rond het landgoed Dordtwijk uitgebreide onderhoud- en renovatie werkzaamheden uitgevoerd met als doel de uitstraling van de groenstroken te verbeteren waarbij vooral het aspect veiligheid voor de gebruikers belangrijk is. Op verzoek van de eigenaren van het Landgoed zijn een paar extra voorwaarden aan het project toegevoegd om het besloten karakter van het landgoed te behouden en door een aantal aanpassingen de parkachtige sfeer van het gebied ook in het omliggende groen te vergroten.
Door de Stichting tot behoud van Particuliere Historische Buitenplaatsen is hier vervolgens een voorstel voor gemaakt. Van het Ingenieursbureau Dordrecht kreeg ik het verzoek om in verder overleg met de verschillende betrokken partijen een plan van aanpak te maken en de begeleiding van de uitvoerende werkzaamheden op me te nemen.

In de jaren ’70 zijn lang de randweg N3 stroken met snelgroeiende bomen en heesters aangeplant die uitgegroeid zijn tot dichte massieve groenstroken. Tussen het landgoed en de N3 bevind zich een aantal fiets en voetpaden en ook deze zijn grotendeels omsloten door dit soort groen. Het fietspad wordt veel gebruikt en vooral in de avonduren gaven de groene wanden een sterk gevoel van onveiligheid. Tussen de groenstroken waren een paar bijna dichtgegroeide doorkijkjes naar het Landgoed aanwezig en ook een aantal oude bomen rijen met Kastanjes, eiken en een fraaie Tulpenboom die oorspronkelijk bij het Landgoed behoorden.

In de onderbegroeiing staan stinzenplanten en door het vele dode hout is er een rijk dierenleven aanwezig. Een aantal afstervende bomen met spechtenholten zijn daarom ook zo gesnoeid dat ze nog een tijd veilig kunnen blijven staan. Een aantal dikke stammen van gekapte bomen zijn in de beplanting weer verwerkt.

Door uitdunning van de bomen en snoei van de heesters hebben de groenstroken een parkachtige structuur gekregen. De oude aanwezige “Landgoed” bomen hebben weer de ruimte gekregen die ze verdienen, jongere bomen kunnen zich verder gaan ontwikkelen tot volwassen formaten. Ook afzonderlijke heesters kunnen hun eigen groeivorm weer ontwikkelen in plaats van een gezamenlijke dichte structuur. Er is meer gelaagdheid ontstaan in de beplanting met bovenstaande bomen, middelhoge bosjes van meidoorn, wintergroene onderbegroeiing van vrijstaande taxussen en groepen hulst, lagere heestergroepen van o.a. wilde rozen, liguster en appelbes en een onderbegroeiing en zoomvegetatie met klimop, varens, inheemse kruiden en stinzenplanten. Tijdens de werkzaamheden vond ik in deze stroken ook zeldzaamheden zoals Guldenboterbloem en Grote Keverorchis in flinke aantallen.

Op een drietal plaatsen zijn open stukken gecreëerd waar een aanplant in landschapsstijl is gekomen van diverse coniferen waaronder monumentaal wordende soorten als Sequoiadendron en Taxodium die we ook op Dordtwijk zelf tegen komen. Daarnaast zijn er een aantal nieuwe Taxushagen aangeplant om de grensstructuur van het landgoed te verstevigen. Ook de aanplant van enkele lindes en een nieuwe Liriodendron op karakteristieke punten versterkt deze structuur.

Naast de kruidenvegetatie in de onderbegroeiing is er ook aandacht geschonken aan de graslandvegetatie. Door bij de verschillende grasstroken en (sloot)bermen een maairegiem in relatie tot de functie toe te passen zullen deze zich gevarieerder gaan ontwikkelen waarbij de biodiversiteit zal toenemen. Ter afronding van de herstelwerkzaamheden gaan de komende weken ook een grote hoeveelheid stinzenbollen zoals sneeuwklokjes de grond in.

Om de ingreep die nu gepleegd is een goed gevolg te geven heb ik samen met de gemeente Dordrecht een nieuw beheersplan opgesteld waarin het beheer naar een hoger kwaliteitsniveau wordt getild. De uitgangspunten hierbij zijn een duurzame ontwikkeling van het historische groen rond het landgoed en een verdere toename van de biodiversiteit. Ik hoop met deze mooie opdracht een bijdrage te hebben geleverd aan de versterking van belevingswaarde van dit fraai historische gebied.

Prairietuin en industriepark

2005-10-09T09:38:00.000+02:00

Het was een mooi stel dagen zo half september en in de Duitse wijnstreek hingen de trossen druiven nog te rijpen in de zon. Wij brachten hier met een klein groepje enthousiastelingen een bezoek aan het stadje Weinheim, waar een bijzondere proeftuin is aangelegd. Deze tuin, Schau-und Sichtungsgarten Hermannshof is in eerste aanleg een 2,2 ha grote particuliere tuin bij een landhuis midden in het stadje en is ruim 200 jaar oud. Rond 1980 werd in deze tuin door samenwerking van de eigenaar, een industriële familie, en de stad Weinheim een openbare particuliere botanische tuin opgezet. Hierbij werd op een wetenschappelijke en experimentele manier onderzoek gedaan naar meer natuurlijke beplantingssamenstellingen van vaste planten. Het uitgangspunt hiervoor wordt gevormd door de theorie van Richard Hansen, over de verschillende tuinplantenbiotopen. De directeur van de proeftuin Urs Walzer heeft in het park de verschillende biotopen zoals die door Hansen zijn gedefinieerd aangelegd en hierin een groot sortiment vaste planten en heesters aangeplant. Het geheel oogt als een zeer gevarieerd landschap met een buitengewoon hoge diversiteit en variatie.

De recentste ontwikkeling in de tuin betreft de aanleg van de prairiebeplantingen. De opvolger van Walzer, Cassian Schmidt heeft een groot grasveld omgetoverd tot een Amerikaanse prairie met verschillende gemengde beplantingen van droog en voedselarm tot vochtig en voedselrijk. Uitgangspunt voor de aanleg is het samenstellen van een evenwichtige, natuurlijk ogende en arbeidsextensieve aanplant met een hoge esthetische waarde.
Deze aanplant is nu een jaar of vier oud en begint in een interessant ontwikkelingsstadium te komen. Daarbij is de nazomer het hoogtepunt in deze beplanting. Reden genoeg om hier te gaan kijken.
Wij werden uitgebreid door de heer Schmidt zelf rondgeleid waarbij hij ons informeerde over het sortiment, de voor ons veelal onbekende soorten grassen, guldenroedes en asters, en over de aanleg en de ontwikkeling van deze beplantingen. Bij de aanleg maakt men gebruik van verschillende bodemsoorten van voedselarm en droog, puur split, tot voedselrijk met een toplaag van lava. De lava afdeklaag voorkomt een sterke inzaai van ongewenste soorten terwijl de echte prairiekruiden hier prima in kiemen. Het was fascinerend om te zien hoe de vegetatie van hoge grassen en kruiden van al deze prairiesoorten tot een prachtige hoge bloemenweide samensmolt. Ook gaf Schmidt aan welke problemen er ontstonden bij al te sterk uitzaaiende en uitgroeiende soorten. Vanuit eventuele gevaren voor flora vervalsing testen ze soorten op invasieve karaktertrekken. Ook benadrukte hij dat dergelijke beplantingen uitsluitend bedoeld zijn voor de bebouwde (stedelijke) omgeving en niet voor gebruik in het natuurlijke landschap. Hier kunnen prairiebeplantingen zeker een extra bijdrage leveren aan de variatie in openbaar groen. Door de late ontwikkeling in het jaar vormt deze beplanting ook voor insecten een late en welkome voedselbron met daarbij de kanttekening dat de echte soortspecialisten onder hen hier natuurlijk niet van profiteren.
Na een groot deel van de dag in deze tuin te hebben rondgezworven bezochten we ook het nabijgelegen Exotenwald. In dit heuvelbos zijn in de afgelopen twee eeuwen grote aantallen exotische bomen aangeplant. Vooral imposant waren de enorme Sequoia’s en Sequoiadendrons die hier onder meer natuurlijke bosomstandigheden een geheel ander karakter hadden dan als solitaire parkboom.

Op de terugweg brachten we een bezoek aan het Landschaftspark te Duisburg. Hier midden in het Ruhrgebied heeft men een industrieel complex weer gedeeltelijk een andere bestemming gegeven en deels als park aan de natuur terug gegeven. In het complex was een duikclub gevestigd in één van de gassilo’s, een theater in een hoogoven, een restaurant in het transformatorhuis en het rangeerterrein waar de kolen en het ijzererts werden overgeladen vormt nu het decor voor klimwanden en speelobjecten voor jong en oud. Er is hier een bijzondere samensmelting ontstaan van imposante industriële architectuur, recreatie en natuur. Voor ons was het een interessante afsluiting van een paar mooie en gezellige excursiedagen.

Aangepaste stadstuin

2005-08-30T22:54:00.000+02:00

In het centrum van Zaltbommel ligt de kleine maar bloemrijke stadstuin van Hannie. We hebben samen deze tuin ontwikkeld want er waren een paar bijzondere voorwaarden. De tuin moest toegankelijk zijn voor Hannie’s rolstoel maar er was een redelijk hoogte verschil aanwezig. Bovendien is Han helemaal plantengek en al die leuke soorten moesten toch een plaatsje hebben.
De plantvakken in de tuin zijn smal genoeg om er bij te kunnen en deels verhoogd door middel van stapelmuurtjes. Een verhoogde vijver zorgt voor een verkoelend element en de rand is geschikt om op te zitten. De zijkanten van oud muurwerk, een larix lattenschutting en een stalen pergola met ingebouwde berging worden optimaal gebruikt door de vele klimplanten. Daarnaast is er veel plaats voor potten en pannen. Ruimte genoeg dus om zich in haar hobby uit te leven.

Heptacodium, bijzonder onbekend

2005-08-30T22:38:00.000+02:00

Als plantenfreak koop ik vaak planten om de naam. Toen ik voor ons vroegere tuincentrum inkopen deed kwam deze niet erg commerciële eigenschap regelmatig naar boven wat resulteerde in de vele winkeldochters. Omdat ik toch graag wilde weten welke plant achter die mysterieuze naam school werden deze dan ook driftig uitgeplant in een hoekje op de tuin.

Heptacodium miconioides is er een van. Ik vond hem bij Rinus Zwijnenburg op zijn kwekerij en kocht er een paar van. Nu ziet zo’n jong struikje er nogal kaaltjes uit en fotolabels waren toen nog geen gemeen goed. Ook wist ik er niet veel over te vertellen dus verkocht werden ze niet. Dus ook hij belande ergens in de heesterborder.
De struik groeide prachtig uit en bleek een waardevolle nazomer bloeier te zijn waar onze bijen driftig op vlogen. Toen we de oude kwekerij ontmantelde hebben we hem verplaatst en kreeg de Heptacodium een plaatsje in onze achtertuin, bij de bijenstal. Inmiddels is hij de drie meter ruim gepasseerd en komt hij momenteel weer in bloei met zijn prachtige licht geurende pluimen met witte bloemetjes. De bloei duurt tot half oktober, steeds komen er weer nieuwe knoppen open. Van de oude afgevallen bloemen resten dan nog de rood verkleurende stervormige kelkjes. Deze geven tot laat in de herfst de heester nog kleur.

Heptacodium miconioides behoort tot de familie van de Kamperfoelie, Caprifoliaceae, en stamt uit de provincie Zhejiang in China. Hij is door de bekende plantenverzamelaar E.H.Wilson naar Europa gebracht maar pas rond 1980 is de plant op kwekerijen in cultuur genomen. De engelse naam Seven Sons Flower, heeft vast ook een Chinese herkomst. De grote heester of kleine boom kan zo’n vier meter worden, maar hij groeit niet erg snel. De bast is lichtbruin en schilferig, de donkergroene ovale bladeren staan op een typische regelmatige wijze tegenover elkaar aan de takken. Hij vraagt een zonnige tot licht schaduwplaats op een humusrijke grond. Om zijn late bloei en het feit dat hij veel insecten lokt ben ik deze fraaie heester zeer gaan waarderen. De volgende keer koop ik weer zo’n onbekende naam. Je weet maar nooit!

Heidegebied in ere hersteld

2005-08-30T20:29:00.000+02:00

Landgoed “De Manderheide” in Twente is een particulier natuurgebied van 20 hectare met gemengd loof- en naaldbos en een groot oppervlak open heide. De afgelopen 50 jaar heeft het bos langzaam bezit genomen van grote delen van de heide en de heide zelf vergraste door de enorme stikstofdepositie vanuit de lucht.
In 1985 was bijna de helft van het gebied bos geworden en was er in augustus nauwelijks meer paarse heide te vinden. Het werd tijd voor actie. Met hulp van familie en vrienden en inzet van een shovel werd een eerste gedeelte van het de heide afgeplagd. Dit gebeurde vrij rigoureus maar toen na een jaar de eerste heideplantjes op het kale zand verschenen bleek de aanpak succesvol. Er volgden nog een tweetal plagacties, in 1992 en 1997. Hierbij werd langs de randen van het heidegebied ook bosopslag verwijderd en tot heide omgevormd. De resultaten waren bijzonder goed. De heide kleurde in de nazomer het gebied weer paars en zeldzame verdwenen broedvogels zoals de grauwe klauwier, de nachtzwaluw en de roodborsttapuit keerden terug.

In 1996, tijdens de voorbereidingen voor de plagwerkzaamheden werden de zandhagedis op het terrein herontdekt. Deze bleken flink te hebben geprofiteerd van de voorgaande plagwerkzaamheden waarbij de noodzakelijke kale grond om eieren af te zetten was ontstaan.
Vanaf die tijd monitor ik de hagedissen op het terrein en heb ik me met het beheer bezig gehouden. Naast de zandhagedis is op het terrein een kleine populatie levendbarende hagedissen aanwezig en zwerven er enkele hazelwormen.

Zandhagedis

Levendbarende hagedis

Aan de hand van oude kaarten hebben we een plan gemaakt om nog meer bos te verwijderen en het heideareaal weer terug te brengen naar de situatie van omstreeks 1960.
Met een groot aantal vrijwilligers is in 2004 ruim een halve hectare bosrand verwijderd en dankzij een subsidie kon bijna drie hectare heide terug gewonnen worden.
Hierbij heb ik specifiek rekening gehouden met de biotopen van de hagedissen. Zandhagedissen houden zich graag op in overgangszones. Ze hebben behoefte aan dichte oude heide als schuilgelegenheid en voort de winterslaap, open plaatsen om te zonnen, kale maar insectenrijke randjes om te jagen en open zand voor het afzetten van de eieren. Levendbarende hagedissen hebben graag rommelige plekken met oud hout, dode boomstobben, graspollen en wat bramenstruweel. Oude pollen heide die nog levensvatbaar waren werden gespaard, van de bochtige smele, het gras wat de heide grotendeels verdrongen had bleven kleine eilandjes en randen gespaard. Deze zijn bijzonder insecten rijk, ook omdat de konijnen hier hun toiletten hadden. De grauwe klauwier jaagt daar graag op mestkevers en af en toe op een hagedis. De afgezaagde boomstammen bleven staan met een kraag oude vegetatie. Een deel van het plagsel werd op wallen en over takkenrillen in de bosrand gezet. Na het plagwerk werden nog wat bomen omgezaagd om als dood hout een verbindingzone met schuilgelegenheid te vormen over de aanvankelijk kale vlakte.
Nu, in de zomer van 2005, staan de eerste heide kiemen weer op het kale zand. Ik ben benieuwd hoe snel de hagedissen deze terreingedeelten weer gunstig genoeg vinden om ze wederom te bevolken.

Een uitgebreid verhaal over dit heideterrein heb ik geschreven in Oase herfst 2004

De speelplaats van NulVier in wording

2005-08-30T09:54:00.001+02:00

Mijn twee Wilde Weelde collega’s Marleen van Tilburg en Hans Pijls hebben samen het initiatief genomen tot het opzetten van een samenwerkingsverband voor participatieve groenprojecten.

Participatieve groenprojecten of groene participatie projecten zijn projecten waarbij gemeenschappelijke buitenruimtes worden ingericht in samenwerking met de bewoners, de gebruikers of met vrijwilligers. Voorbeelden hiervan zijn kinderspeelplaatsen, schooltuinen, buurtgroen en tuinen bij sociale instellingen.

Onder de naam Buitenkans, hebben Marleen en Hans al verschillende projecten opgezet. De resultaten zijn zeer positief en Buitenkans zou best nog wat uitgebreid kunnen worden. Daarom hebben Marleen en Hans hebben mij gevraagd om ook mee te gaan werken en mijn specifieke kennis en ervaring in te brengen in het samenwerkingsverband.

Het eerste project waar ik aan heb deelgenomen is de aanleg van de kindertuin bij het kinderdagverblijf NulVier in Den Bosch. Marleen heeft een prachtig avontuurlijk ontwerp gemaakt en een enthousiaste groep ouders en medewerkers zijn aan de slag gegaan met de aanleg. We hebben voor de eerste start een workshop georganiseerd waarbij een aantal elementen zoals een zintuigenmuur, een wilgentunnel en een kruidenspiraal zijn aangelegd. Na deze start zijn de verschillende vrijwilligers zelf verder gegaan met onderdelen van de aanleg. Stapsgewijs zal de tuin verder vorm gaan krijgen en voor de kinderen een fantastische uitdagende speelruimte gaan opleveren.

Het ontwerp en veel foto’s van het aanlegproces zijn te zien op de website van Buitenkans
www.buitenkans.org

Ik vind zeer inspirerend om op een dergelijke wijze groenprojecten te realiseren.

Nazomeren met Zonnebloemen

2005-06-25T10:08:00.000+02:00

Dit voorjaar heeft het voorplein voor de ingang van mijn bureau plaats gemaakt voor een nieuwe prairietuin. Het was een lang gekoesterde wens om een plaatsje in mijn tuin te vinden voor al die mooie hoge grassen en grote prairieplanten. Geïnspireerd door bezoeken aan de Hermanshof in Weinheim en de botanische tuin van Frankfurt had ik al een voorraadje planten ingeslagen bij Dick Ploeger, Brian en Simone Kabbes, de Hessenhof en bij Ewald Hugin in Duitsland.
In de Amerikaanse Tall Grass Prairie is naast de hoge grassen een hoofdrol weggelegd voor grote Composieten. Verschillende zonnebloemen, asters, leverkruiden en distels kunnen de concurrentie met de hoge grassen aan. Dankzij een groot en vooral diep wortelgestel kunnen ze toch voldoende vocht verkrijgen om te overleven onder de warme Amerikaanse zomerzon op uitdrogende vlakte.
Dit voorjaar kon ik de eerste kistjes eindelijk gaan uitplanten. De opgekropte groeikracht explodeerde! Vanachter mijn bureau kijk ik nu naar buiten naar een paar, meer dat 3 meter hoge Helianthus-soorten waarvan de eerste bloemen zich openen.
We kennen naast de bekende éénjarige Zonnebloem (Helianthus annuus) een groot aantal vaste overblijvende soorten, verspreid over een aantal verschillende geslachten. Het Griekse woord voor zon, Helios, vormt ook de basis van verschillende andere geslachtsnamen zoals Helenium, Heliopsis, Helianthemum en Helianthella. Graag wil ik een aantal soorten aan u voorstellen:

Helianthus microcephalus Helianthus grosse-serratus
Het geslacht Helianthus kent een groot aantal sterk woekerende soorten. Eén daarvan, Helianthus tuberosus , de aardpeer, heeft voedzame dikke wortelstokken die gegeten kunnen worden. Al vele jaren heb ik Helianthus ‘Lemon Queen ‘ toegepast, een gezonde maar wat te krachtige groeier met een mooie bloemkleur die ook ‘mocht’ toen fel geel in tuinen nog taboe was. Subtieler is Helianthus microcephalus. De licht gele bloemen staan op mooie donkere slanke stelen en de plant woekert niet. Architectonisch is Helianthus salicifolius, de wilgbladige zonnebloem. De kromme overhangende 3 meter hoge stengels met de smalle lange bladeren vormen vooral een bijzondere structuur. De bloemen zijn ondergeschikt. Hij vraagt wel veel ruimte wil hij niet slordig overkomen. Van Kabbes kreeg ik Helianthus grosse-serratus, de zaagblad zonnebloem. Op Amerikaanse sites vond ik dat deze sterk kan woekeren met diepe wortels. Bij mij staat hij nu in één seizoen met dikke stengels ruim 3.5 meter hoog. Ik hou hem in de gaten! Beter toepasbaar lijkt mij de kruising Helianthus x kellermannii die goed stevig drie meter hoog rechtop blijft en nu al enkele weken prachtig staat te bloeien.

Sylphium perfoliatum Coreopsis tripteris 'Pierre Bennerup'

Van Silphium, de Zonnekroon, kennen we minder soorten in cultuur. Het bekendst is Silphium perfoliatum met zijn typische vergroeide stengelbladeren. Het is een prachtige hoge plant die vaak wel een steuntje nodig heeft.
Het geslacht Rudbeckia omvat zowel hoge als lage soorten. Van de lage Rudbeckia fulgida zijn veel rassen in omloop. De een bloeit nog rijker en feller geel en oranje dan de ander. Rudbeckia maxima is een hoge plant met prachtig blauwgrijs blad. Ook hoog is Rudbeckia laciniata, een klassieker uit de boerentuin. Ondanks zijn grovere verschijning blijft hij voor mij een dankbare lang bloeiende borderplant.

Rudbeckia laciniata Ligularia palmatiloba
Verwant aan Rudbeckia is het geslacht Ratibida. Ratibida columnaris met zijn typische bruinrode bloemen wordt hier voornamelijk als éénjarige gekweekt. Ratibida pinnata is wel winterhart en is een meer gracieuzere uitvoering van Rudbeckia laciniata met hangende zachtgele bloemslippen aan een donkergroene middenkegel.
Coreopsis, Meisjesoog, omvat ook zowel lage als hoge soorten. De lage fijn bladige Coreopsis verticillata is een dankbare zomerbloeier. Het in de handel populaire ras ‘Moonbeam’ met zijn zachtgele bloemen hoeft van mij niet meer. In tuinen blijkt het steeds weer een kortlevende zwakke plant te zijn. Prachtig vind ik de hoge Coreopsis tripteris. Tot wel twee meterhoge stevig opgaande stengels dragen talrijke fijne gele bloemetjes en de bloei duurt tot laat in september.
Behalve uit Noord Amerika komen er ook hoge composieten uit Europa en Azie. We kennen natuurlijk de oranje en geelbloeiende Ligularia’s. Vaak worden deze planten meer om het blad dan om de bloem aangeplant. Puriteinse tuinauteurs suggereren zelfs wel eens dat je de bloemen van sommige soorten er beter uit kunt knippen! Het zijn geen prairie-bewoners maar meer planten van vochtige weides en bosranden. In vergelijkbare tuinbiotopen kunnen we prachtig met ze werken.
Van de grote Inula’s, de Alanten heb ik Inula racemosa al diverse jaren in mijn vijvertuin border staan. De grote viltige bladeren vormen in deze border een rustpunt in de voorzomer, de bloei valt in augustus. Ik knip hem wel direct daarna af want hij weet zich anders prima uit te zaaien!
Een algemene maar in mijn ogen nog steeds boeiende plant is Telekia speciosa, Koeienoog. Ook deze plant hoort thuis in een vochtiger biotoop. In een royale halfschaduwborder op rijke grond voelt hij zich prima thuis.
Van het grote geslacht Senecio, Kruiskruid, zijn verbazend weinig soorten doorgedrongen in de tuinwereld. Veel soorten woekeren en zaaien uit. Dat maakt ze natuurlijk niet echt populair. Maar er zijn zeker goede toepasbare soorten in dit geslacht. Ik heb nu Senecio doria uitgeplant en ik zie er wel wat in. Meer soorten zullen zeker volgen.

In de tijd van de zacht getinte borders waren we de grote gele composieten bijna uit het oog verloren. Sommige volhouders zoals Dick Ploeger bleven pleitbezorger en gelukkig durven steeds meer mensen er voor uit te komen dat die hoge majestueuze en soms wat slordige zonnebloem-achtigen toch onmisbaar zijn voor de nazomer in onze tuinen. In mijn prairie-tuin kan ik eindelijk de nodige soorten gaan uitproberen zodat ik vooral de beste uit dit sortiment kan toepassen in mijn beplantingsplannen. U zult ze nog vaak tegen komen!

Winterheliotropen en ander hoefblad

2005-03-08T22:45:00.000+01:00

De late strenge vorst en het dikke sneeuwpakket heeft abrupt een einde gemaakt aan de bloei van onze winterheliotroop. Maar zijn zusjes en broertjes, de mannelijke en vrouwelijke planten van het wit hoefblad, hebben hun dikke knoppen weer geopend, net nog tussen het bladerdek. Over de naamgeving van deze soorten heerst veel verwarring. Hieronder volgt het voorlopige resultaat van mijn zoektocht naar de juiste benaming van een hoefbladsoort die ik al jaren in de tuin heb staan.

Petasites albus mannetje

Het begon allemaal meer dan tien jaar geleden. Onze vroegere collega cactuskweker en goede vriend Andries Bulthuis uit Cothen gaf Deyke en mij in het voorjaar altijd de gelegenheid om uit zijn prachtige tuin stinzenplanten te oogsten. Met kratjes vol met moeizaam uit zijn grindpad gestoken daslook, mooie kerstrozen en allerlei kleuren longkruid kwamen we weer thuis. In het zelfde grindpad bij de entree van zijn huis had hij een bedje Japans Hoefblad staan welke zich in het vastgelopen substraat voor zijn doen bijzonder netjes gedroeg. Onder de grote notenboom stond een mooi veld met een wit bloeiend hoefblad. Bulthuis vertelde mij dat dit het Sneeuwwit Hoefblad (Petasites niveus) was. Als je al zou twijfelen aan zijn nomenclatorische kennis dan zou je het niet durven uit te spreken door de stelligheid waarmee Bulthuis zijn plantennamen presenteert. Dit is dan ook de reden dat ik ondanks mijn gereden twijfel jarenlang de plant onder deze naam heb aangeboden en toegepast. Toch ging de zoektocht naar de naam verder. Er waren sterk vergelijkbare planten in omloop onder de naam Petasites albus, het Wit Hoefblad, zoals te zien op een foto in het Stinzenplantenboek van Bakker en Boeve maar deze zou volgens opgave sterk woekeren. Dat deed onze plant niet. De groei was sterk maar woekeren zoals het Groot en het Japans Hoefblad, dat niet. We lieten de plant zien aan Herman van Beusekom, van de Bloemenhoek in de Bilt. Hij dacht dat het wel zou kunnen gaan om Petasites paradoxus, volgens Europese flora’s een synoniem van P.niveus, maar de afbeeldingen hiervan klopten niet met onze plant. Ook Dick Ploeger, eveneens uit de Bilt, kon mij geen helderheid verschaffen. Ik had ooit onder de naam P.albus een plant van hem gezien en die was toch duidelijk anders, althans op mijn netvlies. Dan dus maar alles verzamelen wat er te verzamelen was aan hoefbladen.

Bij een bezoek aan de tuinen van Mien Ruys kaart ik het probleem aan bij Dirk Jan Koning. Ook hij kan mij niet helpen maar geeft mij een stekje van een ander vroegbloeiend hoefblad , de Winterheliotroop (Petasites fragrans). De waarschuwing dat hij slecht winterhard is maar wel vreselijk kan woekeren neem ik voor kennisgeving aan.

Petasites fragrans

Tijdens vakantie in Italië zien we regelmatig hoefblad in de wegberm. Het wetenschappelijke onderzoek gebruik ik als excuus om een paar stekjes uit te graven en mee te nemen. In de nazomer 2002 gaan we voor vrienden hun tuin in Lenk, Zwitserland aanleggen. Zij hadden in het bos foto’s gemaakt van een hoefblad met hoge witte pluizige vruchtstand. Dit moest dan toch de echte Petasites paradoxus zijn. In het bos vinden we langs de beek massaal hoefbladblad. Het lijkt allemaal veel op ons hoefblad en niet zoals voor P.paradoxus kenmerkend is dicht sneeuwwit viltig aan de onderzijde. Ook hier graven we een paar stukjes wortelstok uit.
De winterheliotroop had zich inmiddels gevestigd tussen de bestrating rond ons huis maar de knoppen bevroren. Alle witte hoefbladen stonden gebroederlijk op rij langs de slootkant uitgeplant. Als eerste een bedje van de plant die we onder de naam P.albus uit de handel hadden. Daarna volgen de planten uit Italië en Zwitserland en de rij wordt gesloten door de oude Bulthuis kloon. Alle vier kwamen vorige winter in bloei. De bloeiwijzen worden onder de binoculair gelegd op zoek naar verschillen.

Nu weten wij van het Groot Hoefblad dat dit een tweehuizige plant is. Dit wil zeggen dat er aparte mannelijke en aparte vrouwelijke planten zijn. In de Oecologische Flora lezen we er nog wat meer over. Hierbij staat ook vermeld dat de mannelijke planten aan de rand van hun bloemhoofdjes, ze behoren tot de Asterfamilie, één of enkele vrouwelijke bloemetjes hebben zitten die snel verwelken voordat ze zaad kunnen zetten. De bloemhoofdjes van de vrouwelijke planten bevatten enkele steriele mannelijke bloempjes die als nectar leverancier functioneren. Ook bloeien de vrouwelijke planten meestal iets later dan de mannelijke. De verschillen tussen de mannelijke en de vrouwelijke bloeiwijzen zijn zo groot dat zelf Linnaeus in verwarring werd gebracht en uitging van twee verschillende soorten.
Hoe zit dit nu bij de witte hoefbladen aan mijn slootkant: hetzelfde dus!
Tussen de planten uit Zwitserland, Italië en die van Bulthuis is er weinig verschil. Bulthuis bloeit het eerste, Italië is wat dikker in zijn bloeiwijze. Het zijn alle drie mannelijke planten met in de bloemhoofdjes duidelijke mannelijke vijfslippige buisbloemetjes. Aan de rand van de hoofdjes zitten tegen de omwindselbladeren enkele dunnen draadachtige vrouwelijke bloemen. De plant die mij via de vijverplantenhandel had bereikt is een dame met een omwindsel vol met draaddunne bloemetjes en in het midden enkele heren als gezelschap. De bloeiwijze oogt veel fijner dan die van de mannelijke planten en is ook duidelijk later. Maar alle vier reken ik nu definitief tot de soort Wit Hoefblad (Petasites albus). Dankzij het feit dat ik nu de mannen met een vrouwtje heb samengebracht, verlengden de vrouwelijke bloeiwijzen zich afgelopen jaar en produceerden volop vruchtpluis. De eerste zaailingen heb ik al gevonden. Ik ben gewaarschuwd.

Petasites albus vrouwtje

De Winterheliotroop heeft afgelopen maand zich ook laten zien en ruiken. Alle warme plaatsjes rond ons huis heeft hij veroverd. Al half december kwamen de licht lilaroze bloemen te voorschijn. Sommigen overleefden de eerste vorst niet en werden bruin maar in januari kwamen er weer volop nieuwe trossen tevoorschijn. De zachte vanillegeur om de plant lokte de vroegste bijen en op een vaasje in de keuken genoten wij er ook nog van. In de bloemhoofdjes zitten talrijke mannelijke bloemen die wit uitkomen en naar donker lilaroze verbloeien. Langs de rand zitten een aantal witte spatelvormige vrouwelijke bloemen, die waarschijnlijk ook geen belangrijke functie hebben. Ik ben dus benieuwd naar een vrouwelijke plant met enkele mannelijke bloemen! Ondanks zijn woekerdrift en vorstgevoeligheid ben ik deze soort zeer gaan waarderen en zal hem waar het kan op bescheiden schaal gaan toepassen.

detail Winterheliotroop

Een overzicht van de belangrijkste hoefbladsoorten:

Petasites komt van het Griekse woord petasos wat staat voor een hoed met een brede rand. Op internet vond ik een afbeelding van een Aziatische vrouw met een hoefblad op haar hoofd tegen de regen.
Petasites albus: Wit Hoefblad, Midden en Zuid Europa, bossen in bergland; stinzenplant in Nederland
Bladeren rond met getande lobben, lichtgroen, aan de onderzijde licht viltig behaard, bloeit in februari-maart, bloeiwijzen tot 30 cm hoog, wit met lichtgroene schutblaadjes aan de bloeisteel. Zodenvormende soort zonder lange uitlopers.
Petasites fragrans: Winterheliotroop, Zuid Europa, stenige plaatsen, ruderaal terrein
De vroegste winterbloeier, al in december, met lilaroze geurende bloeiwijzen tot 30 cm hoog. Bladeren rond, donkergroene. Sterke uitlopers vormend, beperkt winterhard in Nederland

Petasites hybridus

Petasites hybridus: (syn.P.officinalis) Groot Hoefblad, heel Europa en Noord en West Azie van oevers en moeraszones op rijke grond
Zeer grote bladeren tot ruim 1 meter hoog, bloemen rose-purper, 30 tot 60 cm hoog, sterke woekeraar met lange ondergronds uitlopende rhizomen.
Petasites japonicus: Japans Hoefblad, Oost Azie, Japan, Sachalin, beek en rivieroevers, Stinzenplant in Nederland
Grote ronde bladeren tot 100 cm doorsnee en ruim 1 m. hoog. Bloeiwijze in een lage compacte rozet van schutblaadjes, groengeel. Bloeiend in maart-april. Prachtige maar sterk woekerende soort met ondergrondse kruipende wortelstok. In de cultuur is hoofdzakelijk de selectie ‘Giganteus’ bekend, de naam zegt genoeg!

Petasites japonicus 'Giganteus'

Naar de volgende soorten ben ik op zoek, wie kan mij er aan helpen?
Petasites paradoxus: (syn.P.niveus), Alpen en Pyreneeën, van beeklopen en vochtige bergbossen op kalk
Bladeren spits hartvormig met witviltige onderzijde, bloeiwijze bleekgroen met rode schutblaadjes, tot 30 cm, bloemen roodachtig omwindsel met wit, bloeiwijze na bestuiving hoog uitgroeiend met dichte witte pluishoofdjes met een donker hart
Petasites spurius: Scandinavië, Rusland uit vochtige duingebieden
Bladeren breed vijfkantig, bloeiwijze grijswollig met lange schutblaadjes, bloemkleur, geelwit tot helgeel
Petasites radiatus (syn.P.laevigatus), Rusland, natte plaatsen, gele bloeiwijze
En uit Amerika komen Petasites saggitatus, Petasites frigidus, Petasites palmatus

Het Nederlandse Klein Hoefblad (Tussilago farfara) is wel verwant aan Petasites maar hoort tot een ander geslacht.

Wilde Weelde-Vibatuin

2005-01-25T09:40:00.000+01:00

Deze week zijn we begonnen met het aanleggen van een demonstratietuin bij de Viba-expo te Den Bosch. De Viba is een permanente tentoonstelling van en voor leveranciers, constructeurs en architecten van duurzaam bouwen.
Met een groep collega's van De Wilde Weelde ben ik samen met mijn stagiair Ewald deze week aan de gang gegaan om van een kil tegelplein op een van de binnenplaatsen van de voormalige De Gruyter-fabriek om te toveren in een groene oase. Wij kunnen ons hier als vereniging presenteren aan belangstellenden. Deze week zijn we druk bezig met grondwerk, stapelmuren van hergebruik van aanwezig beton en een grote vijver. In een tweede week in maart zullen we ons gaan bezighouden met details zoals een insektenwal en mozaiekbestrating

Adderwortels en andere duizendknopen

2004-11-27T22:30:00.000+01:00

Adderwortels en andere Duizendknopen

Een van mijn favoriete nazomer planten is de Stengelomvattende Duizendknoop, Persicaria amplexicaule. Nu, begin november staat deze plant op verschillende plaatsen in mijn tuin nog in bloei met zijn opvallende rode aren. De soort komt van nature voor op bergweiden en in kreupelhout in de Himalaya en is verwant aan onze inheemse Adderwortel, Persicaria bistorta.

Namen
De naamgeving van de Duizendkopen heeft de laatste jaren voor enige verwarring gezorgd. Linnaeus beschreef de geslachten Polygonum (= veel knopen) en Persicaria (= perzikkruid) al in 1735. De naam Persicaria verdween lange tijd weer van het toneel en de meeste soorten werden onder het geslacht Polygonum bijeen gebracht. Rond 1990 werden de verschillende groepen Duizendknopen weer gescheiden en enkele oude geslachtsnamen werden weer van stal gehaald. De klimmende soorten zoals de bekende Bruidssluier en de inheemse Zwaluwtong vormen nu het geslacht Fallopia. De grote Aziatische Duizendknopen, die overal in Europa verwilderd zijn kregen aanvankelijk de naam Reynoutria maar worden nu ook onder Fallopia geschaard. De meeste andere soorten uit onze eigen flora vallen nu weer onder Persicaria behalve het kleine Varkensgras, die is Polygonum aviculare blijven heten. Voor de meeste andere soorten die wij in tuinen tegenkomen inclusief onze inheemse adderwortel werd de geslachtsnaam Bistorta weer uit de mottenballen gehaald maar nu luisteren ze ook naar de naam Persicaria. Helaas is de verandering nog niet overal in catalogi en sortimentslijsten doorgevoerd. Uiteraard zijn dit soort veranderingen voor veel tuinliefhebbers alleen maar verwarrend. Het is echter onontkoombaar dat door nieuwe inzichten en technieken, zoals o.a. DNA-analyse, zulke herindelingen plaats zullen vinden. Ik zal erkennen dat ik in tegenstelling tot menige tuinliefhebber wel smul van taxonomische discussies en veranderingen. Er staat ons nog veel moois te wachten!

Adderwortels in de tuin

De echte Adderwortel, Persicaria bistorta, dankt zijn naam aan de typische kronkelende wortelstok die aan de slang deed denken. Volgens de signatuurleer werd deze plant dan ook medicinaal gebruikt tegen slangebeten. Persicaria bistorta komt in Europa in het wild voor in vochtige weilanden en bergweiden. Het is een sterke groeier met zuringachtige bladeren vanuit de kruipende wortelstok. De hoge roze bloeiaren verschijnen in mei en worden graag door bijen en andere insekten bevlogen. In de tuin kunnen we de soort gebruiken langs vijvers en oevers in een natuurlijke beplantingscombinatie met andere sterke oeverplanten zoals kattenstaart, dotters, heelblaadjes en watermunt.

De Stengelomvattende Duizendknoop, Persicaria amplexicaule, komt voor in de Himalaya. Uit de dikke wortelstok komen langwerpige ovale bladeren aan opgaande tot 1.5 m. hoge stengels. Aan de topvan de stengels en van de zijtakken verschijnen in de loop van de zomer de lange ijle bloeiaren, die tot diep in de herfst hun kleuren tonen. Er zijn de laatste jaren nogal wat selecties ontwikkeld. Kwekerij de Hessenhof voert maar liefst 11 rassen. Ik heb ze (nog) niet allemaal uitgeprobeerd maar een paar typen wil ik u niet onthouden.
Persicaria amplexicaule 'Album' heeft lange dunne aren met witte bloemen. Het blkad is ook lang en slank. Een dankbare bloeier voor half schaduw maar niet zo in het oog springend als de volgende.
Persicaria amplexicaule 'Firetail', 'Taurus' en 'Speciosum'zijn de bekendste hoge typen met donkerrode aren. Krachtige planten die geen zwakke broeders, maar ook geen onkruid naast zich tolereren.

Persicaria amplexicaule 'Rosea' is veel subtiler met zijn dunne opgaande lichtrose aren. De bloei is zeer lang.
Persicaria amplexicaule 'Inverleight' is zeer bruikbaar ook voor kleinere perken en tuinen. De totale plant wordt zo'n 50 tot 60 cm hoog met kleinere ovale bladeren aan opgaande stengels. De aartjes zijn mooi donkerrood en de plant bloeit heel goed na tot in december.

Naast deze twee belangrijke soorten zijn er voor de liefhebber een aantal andere adderwortels verkrijgbaar zoals Persicaria macrophyllum, P.milletii en P.paleaceum. Stuk voor stuk mooie soorten voor vochtige wat venige bodem.

Veel meer een Duizendknoop is de hoge Persicaria virginiana (Syn.P.filiformis) Aan de hoge opgaande stengels zitte ovaalronde bladeren vaak met een paar donkere vlekken. De ragfijn lange donkerrode aren bloeien de hele nazomer. De plant zaait bij mij behoorlijk uit maar echt erg vind ik dat niet bij zoiets moois. En dan heb je nog de grote maar niet woekerende Persicaria polymorpha. Tot manshoge stengels met cremewitte bloempluimen. Prachtige plant voor ruime borders in de halfschaduw!

Voor wie veel ruimte in een wilde tuin is Persicaria campanulata een mooie plant. De tot 1.50 cm hoge stengels bloeien in de nazomer met trossen kleine rose klokvormige bloemen. De plant heeft wel de neiging om om te vallen. In juni de opgaande stengels een stuk terug knippen geeft stevigere en wat latere bloeiende stengels.

Ook zijn er binnen het geslacht lage bodembedekkende soorten zoals Persicaria affine, een al zeer oude bekende tuinplant met kruipende stengels en 20 cm hoge rozerode bloeiaren. De echte vaste plantenliefhebber haalt inmiddels zijn neus op voor zoiets gewoons maar dat is niet terecht. Persicaria affine is een sterke en rijkbloeiende bodembedekker. Ook de nog lagere Persicaria vaccinifolia met zijn kleine blaadjes en korte bloemaartjes is nog steeds een plaatsje in het sortiment waard.

Als laatste nieuwigheid in het sortiment noem ik nog Persicaria kahil. Deze soort is door Hans Kramer van de Hessenhof geintroduceerd. Het is een mooie lage bodembedekker met stevige wat leerachtige blaadjes en creme bloemtrosjes.

Bostuin in Belgie

2004-10-17T09:18:00.000+02:00

Een jaar geleden zijn wij gestart met de aanleg van een bostuin bij een villa in Belgie. Het voorliggende half jaar had ik in samenspraak met de opdrachtgever het plan uitgewerkt voor deze tuin. Oorspronkelijk was het perceel deel van een grove dennen bos, aangeplant voor de mijnbouw. Het opengekapte bos bood nu plaats aan een woonwijk met grote huizen en bijbehorende tuinen.
Mijn opdrachtgever wilde graag voor zijn tuin de bosrijke omgeving als uitgangspunt nemen. Daarbij hoefde ik me niet te beperken tot het gebruik van uitsluitend inheemse planten als er maar een natuurlijk geheel zou ontstaan waarin veel ruimte was voor dierenleven. De hoge dennenbomen waren grotendeels in slechte conditie en besloten werd tot aanplant van nieuwe voornamelijk inheemse loofbomen en heesters om in de toekomst de dennen te vervangen. Ook het toevoegen van water was een wens van de opdrachtgever. Daarnaast moest de beplanting jaarrond iets te bieden hebben aan kleur en structuur.

In het ontwerp heb ik gekozen voor een parkachtige vormgeving waarbij de grote vijver in de achtertuin als een bospoel rond het huis is komen te liggen. De schelpenpaden slingeren in een grote rondgang door de tuin. De onstane plantvakken zijn voorzien van bladverliezende bomen en heesters en groenblijvende wilde Rhododendrons en hulsten. Het middenperk in de voortuin is gereserveerd voor zonminnende vlinderlokkende vaste planten. Het middenperk rond de vijver in de achtertuin voor robuuste structuurrijke vaste planten. Als onderbegroeing voor en onder de heesters zijn vooral stinze planten gekozen, aangevuld met andere botanisch interessante bosplanten van het Noordelijk Halfrond.
In september 2003 starte de aanleg. Hierbij heb ik de diensten ingeroepen van een drietal bedrijven waar ik graag mee samenwerk. De technische aanleg werd uitgevoerd door mede Wilde- Weelde lid Giel van der Palen (www.gielvanderpalen.nl). De vijver werd terplaatse gelast van 2 mm polyethyleenplaten door Pauli vijvertechniek (www.vijvertechniek-online.com). De watervoorziening werd aangelegd door DVC-beregeningen (www.dvcberegening.nl). Zelf nam ik de coordinatie en het inplantwerk op me.

Inmiddels is de beplanting flink aangeslagen. Ook de oude Blauwe Regens die nog aanwezig waren zijn op hun nieuwe plaats weer aan de groei. Giel heeft hiervoor een aantal dikke ruwe acacia-stammen ingegraven ter vervanging van de oude pergola. De vijver was snel ingenomen door de daar voorkomende alpenwatersalamanders en deze hebben flink wat eieren kunnen afzetten in de nog jonge onderwatervegetatie. Ook groene kikkers hadden de vijver snel ontdekt. Eekhoorns en veel vogelsoorten scharrelen rond tussen de beplanting en in de takkenwal die we voor de oude laurierkershaag hebben aangebracht.

De opdrachtgever zelf heeft deze zomer samen met zijn eigen tuinman de handen al flink uit de mouwen gestoken om het onkruid in de nieuwe beplanting onder de knie te krijgen. Ze werden ondersteund door een van Giel's hoveniers en door ondergetekende. Het komend jaar zullen de vaste planten gaan sluiten en de heesters wat sterker gaan groeien zodat er een evenwichtiger beeld zal gaan ontstaan. Ik verheug me op het komende groeiseizoen!

Heikikkers en modderkruipers

2004-10-11T10:01:00.000+02:00

Vandaag ben ik voor de tweede keer dit jaar met mijn Ravon-collega Andre v.d. Berg in het Pompveld wezen monitoren en ik heb mijn eerste Grote Modderkruiper gevangen!
Het was vandaag een prachtige nazomerdag in het oude griendcomplex 'Het Pompveld'. Dit natuurgebied van het Brabants Landschap ligt centraal in het Land van Altena. Het bestaat uit een groot aantal natte weiden, populierenbossen, grienden, een oude eendekooi en meidoornbosjes doorsneden door watergangen, sloten en kades. De fauna is bijzonder rijk en alle belangrijke poldervissoorten komen hier voor. Daarnaast is het ��n van de twee plaatsen in het Land van Altena waar nog de Heikikker voor komt. Deze soort vinden we in onze strakke kleipolders nog slechts daar waar al eeuwen lang kleinschalige natte griend en weidepercelen zijn met wat veen in de ondergrond. Het zijn absolute cultuurvlieders en ze zijn dan ook door de schaalvergroting in de landbouw sterk achteruit gegaan. Ook vandaag, hoewel al laat in het seizoen hebben we diverse exemplaren van deze prachtige kikker waargenomen.

Daarnaast heb ik mijn kennis over poldervissen danig kunnen uitbreiden. We hebben de meeste belangrijke soorten waargenomen. Typerend zijn zeelt, tiendoornige stekelbaars, kroeskarper, baars, voorns en de leuke kleine modderkruiper. Het spectaculairst is de Grote Modderkruiper, een sterk bedreigde vissoort met Europese bescherming. Andre heeft veel onderzoek gedaan naar het voorkomen hiervan in onze streek. De gebieden waar deze vis nog aanwezig is krijgen nu extra aandacht binnen de ecologische hoofdstructuur. Het is te hopen voor de toekomst dat door een juist beheer en uitbreiding van het biotoop deze prachtige vis weer in meer wateren te vinden zal zijn.

Nieuwe stinzentuin in Dordrecht

2004-10-03T21:45:00.000+02:00

In Dordrecht vlak achter het station ligt de oude buitenplaats Weizigt. Het grootste gedeelte van dit landgoed is tegenwoordig een openbaar park. Naast het oude koetshuis bevindt zich het Dordse Natuureducatiecentrum met een mooie heemtuin en een spectaculaire amfibieënpoel. Het oude landhuis zelf biedt onderdak aan de woningbouwcoöperatie Woonbron.
Bij dit kantoor is in 2002 een nieuwe tuin aangelegd. Het basisplan hiervoor is gemaakt door Tuinarchitectenbureau Eckhardt-Stapel. Een van de uitgangspunten voor dit plan is het aanbrengen van een natuurlijke beplanting die behoort bij de historische omgeving van het oude landhuis. Hierbij kwam een groep planten in beeld die worden aangeduid met de verzamelnaam: “Stinzenplanten”. In het voorjaar van 2003 werd ik benaderd om verder inhoud te gaan geven aan de inrichting van de beplanting en om een meer ecologisch gericht onderhoud voor het complex op te zetten. In de herfst van 2003 hebben we de aanwezige soorten herschikt en een groot aantal nieuwe stinzenplanten bijgeplant. De beplanting vormt nu een veel natuurlijker samenhang wat voor een goed ecologisch beheer een noodzaak. Daarnaast zijn er ook een composthoop en een takkenwal aangelegd om ook meer onderdak te kunnen bieden aan andere organismen.

Wat zijn Stinzenplanten?
Onder Stinzenplanten verstaan we planten die vroeger als sierplanten zijn aangeplant op buitenplaatsen, oude boerenhoeven en pastorietuinen en vervolgens zijn verwilderd en ingeburgerd. De naam Stinzenplant komt van het Friese woord “stins” wat een stenenhuis betekend. Deze versterkte woontorens werden na 1400 gebouwd op hogere met klei opgebrachte heuvels, motte’s genaamd en vaak voorzien van een gracht of omwalling. Na 1600 verviel de verdedigende functie van deze kasteeltjes en groeiden ze uit tot grotere en luxueuzere landhuizen.
Op de landgoederen die zo ontstonden werden veel sierplanten aangeplant en een deel daarvan vond hier een prima omgeving om zich definitief te vestigen. Het zijn vooral planten die van oorsprong uit het Midden-Europees bergland afkomstig zijn en die zich juist hier in de aangeplante loofbossen op de buitenplaatsen thuis voelen. De meeste soorten komen voor op kalkhoudende leemhoudende grond met een humusrijke bovenlaag. Het vochtgehalte is voornamelijk in het voorjaar hoog. In de zomer wordt de bodem droger en de lichtomstandigheden worden ongunstiger. De meeste stinzenplanten hebben dan ook hun hoofd groei en bloeiperiode in het voorjaar. Een extra ecologische bijzonderheid is dat veel van deze planten voor de verspreiding van hun zaden afhankelijk zijn van mieren en voor de kieming en hergroei een symbiose met bodemschimmels aangaan. Het juiste milieu is dus essentieel voor een blijvende vestiging.

De groep stinzenplanten bevat prachtige schaduwminnende vaste planten zoals voorjaarszonnebloem, maartsviooltje stengelloze sleutelbloem, aronskelk, akelei, salomonszegel, lelietjederdalen, donkere ooievaarsbek en breedbladig klokje. Daarnaast rekenen we bolgewassen zoals sneeuwklokjes, boshyacint en boerenkrokus tot de stinzenplanten en ook een aantal heesters zoals sneeuwbes, alpenbes en prachtframboos.
In Nederland vinden we de meeste stinzenplantenmilieus op buitenplaatsen in Friesland, Groningen, de duinstreek en langs de Utrechtse Vecht. Ook in ons rivierengebied zijn er landgoederen met stinzenplanten zoals bij de kastelen Neerrijnen, Brakel en Nederhemert. In Dordrecht is het parkbos Dordwijk bekend om zijn stinzenflora. Ongetwijfeld hebben op het oude landgoed Weizigt vroeger ook meerdere soorten gestaan, een restant hiervan, een groepje voorjaarshelmbloemen, hebben teruggevonden achter de oude oranjerie. Genoeg historische aanknopingspunten dus om de tuin van Woondrecht weer om te toveren in een Stinzenbiotoop.

Italiaanse aronskelk
Stengelloze sleutelbloem
Sneeuwklokje

De volgende stinzenplanten soorten hebben we op Weizigt aangeplant:
Gevlekte dovenetel, Voorjaarszonnebloem, Salomonszegel, Lelietje-der-dalen, Donkere Ooievaarsbek, Vingerhoedskruid, Breedbladig Klokje, Italiaanse aronskelk, Stengelloze sleutelbloem, Echte Sleutelbloem, Wit hoefblad, Groot hoefblad, Maagdenpalm, Groene Ossetong, Gele dovenetel, Bosaardbei, Smeerwortel, Boshyacint, Sterhyacint, Sneeuwroem, Bosanemoon, Boerenkrokus, Knikkende Vogelmelk, Voorjaarshelmbloem, Daslook, Lenteklokje, Zomerklokje, Herfsttijloos, Alpenbes en Prachtframboos.
De komende jaren zal blijken welke soorten zich hier het beste thuis voelen en zich verder over het terrein gaan verspreiden. Ik zal voorlopig de nieuwe aanplant en het bijbehorende onderhoud verder begeleiden zodat deze zich kan ontwikkelen tot een natuurlijke rijk bloeiende stinzentuin.

Meer informatie:
Piet Bakker en Evert Boeve: Stinzenplanten, Natuurmonumenten (1985)
Woondrecht, Van Baerleplantsoen 26, Dordrecht, www.woonbron.nl

Een bloementuin in de polder

2004-06-01T09:25:00.000+02:00

Aan de rand van Werkendam, met uitzicht op de polder heb ik een tuin ontworpen met een grote variatie aan beplanting. De voortuin ligt op het zonnige zuiden, de diepe achtertuin op het noorden. Doordat er voldoende zon over het huis komt kon hier achter het terras een kleurrijke bloementuin worden gemaakt. De beide zijden werden voorzien van fruitbomen, heesters en een bosrandbeplanting. In het achterste gedeelte van de tuin werd een moerasvijver van folie gemaakt die als poel moest dienen voor kikkers en salamanders. De randzone van de vijver werd beplant met inheemse flora.
De gehele tuin is door de eigenaren zelf onder mijn begeleiding in fases aangelegd en via mentorgardening heb ik de tuineigenaren ingewerkt in hun tuin. Het resultaat van hun inspanningen mag er zijn!

Stinzenflora op Woondrecht

2004-05-17T22:44:00.000+02:00

Nieuwe stinzentuin in Dordrecht

In Dordrecht vlak achter het station ligt de oude buitenplaats Weizigt. Het grootste gedeelte van dit landgoed is tegenwoordig een openbaar park. Naast het oude koetshuis bevindt zich het Dordse Natuureducatiecentrum met een mooie heemtuin en een spectaculaire amfibieënpoel. Het oude landhuis zelf biedt onderdak aan de woningbouwcoöperatie Woondrecht.
Bij dit kantoor is in 2002 een nieuwe tuin aangelegd. Het basisplan hiervoor is gemaakt door Tuinarchitectenbureau Eckhardt-Stapel. Een van de uitgangspunten voor dit plan is het aanbrengen van een natuurlijke beplanting die behoort bij de historische omgeving van het oude landhuis. Hierbij kwam een groep planten in beeld die worden aangeduid met de verzamelnaam: “Stinzenplanten”. In het voorjaar van 2003 werd ik benaderd om verder inhoud te gaan geven aan de inrichting van de beplanting en om een meer ecologisch gericht onderhoud voor het complex op te zetten. In de herfst van 2003 hebben we de aanwezige soorten herschikt en een groot aantal nieuwe stinzenplanten bijgeplant. De beplanting vormt nu een veel natuurlijker samenhang wat voor een goed ecologisch beheer een noodzaak. Daarnaast zijn er ook een composthoop en een takkenwal aangelegd om ook meer onderdak te kunnen bieden aan andere organismen.

Wat zijn Stinzenplanten?
Onder Stinzenplanten verstaan we planten die vroeger als sierplanten zijn aangeplant op buitenplaatsen, oude boerenhoeven en pastorietuinen en vervolgens zijn verwilderd en ingeburgerd. De naam Stinzenplant komt van het Friese woord “stins” wat een stenenhuis betekend. Deze versterkte woontorens werden na 1400 gebouwd op hogere met klei opgebrachte heuvels, motte’s genaamd en vaak voorzien van een gracht of omwalling. Na 1600 verviel de verdedigende functie van deze kasteeltjes en groeiden ze uit tot grotere en luxueuzere landhuizen.
Op de landgoederen die zo ontstonden werden veel sierplanten aangeplant en een deel daarvan vond hier een prima omgeving om zich definitief te vestigen. Het zijn vooral planten die van oorsprong uit het Midden-Europees bergland afkomstig zijn en die zich juist hier in de aangeplante loofbossen op de buitenplaatsen thuis voelen. De meeste soorten komen voor op kalkhoudende leemhoudende grond met een humusrijke bovenlaag. Het vochtgehalte is voornamelijk in het voorjaar hoog. In de zomer wordt de bodem droger en de lichtomstandigheden worden ongunstiger. De meeste stinzenplanten hebben dan ook hun hoofd groei en bloeiperiode in het voorjaar. Een extra ecologische bijzonderheid is dat veel van deze planten voor de verspreiding van hun zaden afhankelijk zijn van mieren en voor de kieming en hergroei een symbiose met bodemschimmels aangaan. Het juiste milieu is dus essentieel voor een blijvende vestiging.
De groep stinzenplanten bevat prachtige schaduwminnende vaste planten zoals voorjaarszonnebloem, maartsviooltje stengelloze sleutelbloem, aronskelk, akelei, salomonszegel, lelietjederdalen, donkere ooievaarsbek en breedbladig klokje. Daarnaast rekenen we bolgewassen zoals sneeuwklokjes, boshyacint en boerenkrokus tot de stinzenplanten en ook een aantal heesters zoals sneeuwbes, alpenbes en prachtframboos.
In Nederland vinden we de meeste stinzenplantenmilieus op buitenplaatsen in Friesland, Groningen, de duinstreek en langs de Utrechtse Vecht. Ook in ons rivierengebied zijn er landgoederen met stinzenplanten zoals bij de kastelen Neerrijnen, Brakel en Nederhemert. In Dordrecht is het parkbos Dordwijk bekend om zijn stinzenflora. Ongetwijfeld hebben op het oude landgoed Weizigt vroeger ook meerdere soorten gestaan, een restant hiervan, een groepje voorjaarshelmbloemen, hebben teruggevonden achter de oude oranjerie. Genoeg historische aanknopingspunten dus om de tuin van Woondrecht weer om te toveren in een Stinzenbiotoop.

De volgende stinzenplanten soorten hebben we op Woondrecht aangeplant:
Gevlekte dovenetel, Voorjaarszonnebloem, Salomonszegel, Lelietje-der-dalen, Donkere Ooievaarsbek, Vingerhoedskruid, Breedbladig Klokje, Italiaanse aronskelk, Stengelloze sleutelbloem, Echte Sleutelbloem, Wit hoefblad, Groot hoefblad, Maagdenpalm, Groene Ossetong, Gele dovenetel, Bosaardbei, Smeerwortel, Boshyacint, Sterhyacint, Sneeuwroem, Bosanemoon, Boerenkrokus, Knikkende Vogelmelk, Voorjaarshelmbloem, Daslook, Lenteklokje, Zomerklokje, Herfsttijloos, Alpenbes en Prachtframboos.
De komende jaren zal blijken welke soorten zich hier het beste thuis voelen en zich verder over het terrein gaan verspreiden. Ik zal voorlopig de nieuwe aanplant en het bijbehorende onderhoud verder begeleiden zodat deze zich kan ontwikkelen tot een natuurlijke rijk bloeiende stinzentuin.

Meer informatie:
Piet Bakker en Evert Boeve: Stinzenplanten, Natuurmonumenten (1985)
Woondrecht, Van Baerleplantsoen 26, Dordrecht, www.woondrecht.nl

Ook Groene kikkers in je tuinvijver?

2004-05-16T22:51:00.000+02:00

Voor mij is er geen boeiender diergroep in mijn vijvers dan de amfibieën. Al mijn eigen vijvers zijn zo ingericht dat met vooral kikkers, padden en salamanders zich hier optimaal in thuis voelen en tot voortplanting komen. Op dit moment, begin mei, krioelt het water al van de larven van de bruine kikker en de gewone pad en overal tussen de waterplanten wapperen mannetjes salamanders met hun staarten geursporen naar geïnteresseerde wijfjes die hun eerste eitjes al hebben afgezet tussen de blaadjes van de waterviolier.
De afgelopen week zijn de eerste groene kikkers met hun concerten begonnen. Vanuit de verschillende vijvers in de omgeving komt een groot deel van de volwassen dieren samen in de grote vijver die als concertzaal dienst doet. De hele buurt kan de komende weken meegenieten van dit spektakel. Het zal dan ook niet zolang meer duren of er verschijnen ook van de groene kikker eiklompjes tussen de waterplanten.

Willen we tuinvijvers aantrekkelijk maken voor kikkers, padden en salamanders dan moeten deze aan een aantal voorwaarden voldoen. De vijver moet zonnige ondiepe gedeelten hebben die lekker opwarmen voor eiafzetting en larvale ontwikkeling, een dieper gedeelte voor overwintering, een rijke begroeiing van oevervegetatie en onderwaterplanten en liefst geen vis. Padden en bruine kikkers zijn vooral landdieren die alleen tijdens de voortplanting het water opzoeken. Ook salamanders zijn de meeste maanden van het jaar op het land. Zij verlangen een tuin met veel schuilgelegenheid zoals bladhopen, takkenrillen, puinstapels en een weelderige begroeiing. Hiertussen zoeken ze naar hun voedsel en vinden ze overwinteringplaatsen. Een te netjes opgeruimde tuin is dan ook geen ideaal amfibieënbiotoop.

gewone pad en bruine kikker

In onze tuinen en tuinvijvers komen een aantal amfibieënsoorten algemeen voor.
De gewone pad ( Bufo bufo) vinden we overal in het land. Hij leeft in beschaduwde tuinen met veel schuilgelegenheid. De pad gaat in de schemering op jacht naar insecten en andere ongewervelden. Vroeg in het voorjaar zoekt hij voor de paring het water op. De eieren worden in lange eiersnoeren vastgezet aan onderwaterplanten.
De bruine kikker (Rana temporaria) is een dier van vochtige weilanden, natte bossen en struwelen, bosrijke parken en tuinen. Net als de gewone pad komt hij alleen voor de paring naar het water. Grote klompen kikkerdril worden in maart afgezet in de oevervegetatie van sloten en plassen.
De groene kikker is het meest een waterdier. Jaarrond is hij te vinden in en rond het water. Hij overwintert vaak onder water en komt in maart weer te voorschijn. Bij mooi weer in april en mei komen de mannetjes in grote groepen tezamen om koren te vormen. De vrouwtjes benaderen deze mannenkoren en worden door de sterkste mannetjes omklemt. Het paar zoekt vervolgens de oeverzone op waar eiklopjes in de waterplanten worden afgezet. We onderscheiden in Nederland drie verschillende groene kikkers: de poelkikker (Rana lessonae), de meerkikker (Rana ridibunda) en de middelste groene kikker (Rana kl. esculenta).

poelkikker
De poelkikker vinden we vooral in het oosten en zuiden van het land waar de soort leeft in kleinere wateren, sloten en vennen. De grotere meerkikker is een soort van het meer open water in het westen van het land, langs rivieren en plassen. De middelste groene kikker is een complexe kruising van beide soorten en het minst kieskeurig wat betreft het leefgebied. Vooral deze treffen we aan in onze tuinvijvers. Het onderscheid tussen de soorten is voor een leek moeilijk te herkennen en vereist enige ervaring.

kleine watersalamander en alpenwatersalamander
Van de salamanders treffen we in vijvers vooral de kleine watersalamander (Triturus vulgaris) aan. In het zuiden van ons land vinden we regelmatig de alpenwatersalamander (Triturus alpestris) in tuinvijvers. Deze fascinerende dieren zoeken vaak al vroeg, februari/maart het voortplantingswater op. Ze leven hier van allerlei kleine waterbeestjes zoals watervlooien. Het baltsgedrag waarbij de mannetjes met hun staart feromonen naar de vrouwtjes wapperen is vanaf half april vooral ‘s avonds met een zaklamp goed waarneembaar. De vrouwtjes worden hierdoor tot reactie aangezet om uiteindelijk een door het mannetje afgezette spermatofoor op te nemen. Vervolgens zetten de vrouwtjes één voor één de eitjes af tussen een dubbelgevouwen waterplantenblad.
Naast deze algemenere soorten kennen we nog negen andere soorten amfibieën in Nederland. De meeste hiervan zijn kieskeuriger in hun leefomgeving en zijn daarom veel zeldzamer.

vinpootsalamander en kamsalamander
De kamsalamander (Triturus cristatus) vinden we sporadisch in het zuiden, midden en oosten van ons land in poelen en kleine visarme wateren. De vinpootsalamander (Triturus helveticus) komt nog voor in Brabant en Limburg.

vuursalamander en heikikker
De vuursalamander (Salamandra salamandra) komt nog voor in de Zuid-Limburgse hellingbossen en mogelijk nog op een enkele plaats in het oosten. De heikikker (Rana arvalis) vinden we op natte heidevelden, vennen en hoogvenen in het zuiden, oosten en noorden van Nederland en sporadisch ook in de laagveengebieden in het westen. De rugstreeppad (Bufo calamita) is een pionier van de duinen, rivierengebied en de zandgronden. Hij duikt regelmatig op op nieuwe opgespoten terreinen, in nieuwe woonwijken en industriegebieden. Zodra de dynamiek voorbij is verdwijnt hij vaak weer.

rugstreeppad en knoflookpad
De boomkikker (Hyla arborea) kwam vroeger in het kleinschalige landschap van zuid en oost Nederland algemeen voor. Na bijna uitgestorven te zijn geweest breidt de populatie, dankzij uitgebreide beschermingsmaatregelen en herinrichting van het leefgebied, weer enigszins uit. De knoflookpad (Pelobates fuscus) komt zeer zeldzaam nog voor in de stroomdalen van de rivieren en beken in het oosten en zuiden van het land. Door zijn verborgen levenswijze wordt deze pad zelden waargenomen. De vroedmeesterpad (Alytes obstetricans) en de geelbuikvuurpad( Bombina variegata) komen alleen voor in Zuid-Limburg. Er resten nog slechts enkele populaties van deze soorten waardoor ze als ernstig bedreigt te boek staan.

boomkikker en geelbuikvuurpad

vroedmeesterpad

Alle soorten inheemse amfibieën zijn bij wet beschermt, ook de algemene. Het is dus verboden om ze te vangen en weer uit te zetten in een tuinvijver. Daarnaast heeft dat ook vrijwel geen zin. Volwassen dieren trekken na overplaatsing doorgaands weer weg. Om kikkers, padden en salamanders in een tuinvijver te krijgen hoeven we slechts te zorgen voor een goede leefomgeving. Bijna overal zitten de algemenere soorten wel ergens in de buurt. Is de vijver en de
omliggende tuin geschikt dan vinden ze die snel genoeg.

Door versnippering van hun leefgebied zijn veel van onze amfibieën bedreigd. Gelukkig komt er langzamerhand het besef dat juist de amfibieën indicatoren zijn van een gezond milieu en een rijkere natuur. Herscheppen van nieuwe natuur en het weer terugbrengen van kleinschalige landschapselementen zoals poelen en houtwallen kunnen plaatselijke populaties weer een grote impuls geven. Ook voor de algemenere soorten kunnen tuinvijvers als minibiotoopjes een bijdrage leveren in een ecologische verbindingszone. Zelf ben ik actief binnen RAVON, (Reptielen, Amfibieën en Vissen onderzoek Nederland) en ik monitor o.a. een aantal poelen in Twente met kamsalamanders en kleine watersalamanders. Daarnaast leg ik steeds meer poelen en natuurvijvers aan bij particulieren met amfibieën als hoofdbewoners. Ik hoop zo mijn eigen steentje te kunnen bijdragen aan het overleven van deze fascinerende diergroep in Nederland.

Meer weten?
A.en C.Nollert, Amfibieëngids van Europa, Tirion 2001
Stichting RAVON, Postbus 1413, 6501 BK Nijmegen www.ravon.nl

Boerenkrokus ook voor buitenlui?

2004-04-17T09:06:00.000+02:00

Door de zachte winter staan op dit moment in onze tuin al heel veel voorjaarsbodes vol in bloei. De slootkant kleurt sneeuwwit door het Hoefblad (Petasites albus) met hier en daar voor een geoefend oog waarneembaar de bruinzwarte aronskelkbloemen van de Stinkkool (Symplocarpus foetidus). De voortuin is paars, roze en wit van de cyclamen (Cyclamen europaeum) en de kerstrozen (Helleborus orientalis). De winterakonieten en de sneeuwklokjes zijn al over hun hoogtepunt heen, de dikke knoppen van de pioenrozen komen er al zichtbaar tussen tevoorschijn.

Overal in onze tuin openen de 'Tommetjes' zoals wij de Boerencrocus noemen, hun fraaie slanke lilablauwe bloemkelken.Van alle tuinkrokussen is de Boerencrocus (Crocus tomassinianus) het vroegst. Vanaf half januari kunnen we de eerste al boven de grond verwachten. Bij mooi weer openen de kelkjes zich en worden meteen door onze bijen die ook net wakker zijn, druk bezocht. Ze komen speciaal af op het stuifmeel dat de oranje meeldraden produceren, voor hen een prima ontbijt na een lange winterslaap.

De Boerencrocus is genoemd naar de botanicus Tommasini (1794-1879) die zich met de Dalmatische flora bezighield. De soort komt dan ook oorspronkelijk uit de Balkan. De Boerencrocus is in 1847 in Engeland geintroduceerd en kort daarna waarschijnlijk al bij ons als tuinplant bekend geworden. Vooral in Friesland en noord Drenthe op terpen, bij oude boerderijen en landhuizen, stinzen, wist de soort zich te handhaven en zich verder te verspreiden. De soort is dan ook als stinzenplant opgenomen in de Nederlandse flora's.

Met de meeste andere 'stinzenplanten' zoals sneeuwklokjes, Voorjaarshelmbloem en Holwortel heeft deze krokus gemeen dat ze oorspronkelijk uit bossen op kalkgrond komt. Dit verklaart dan ook de goede verwildering op plaatsen met opgebrachte klei en puingrond. Zoals bij vele stinzenplanten het geval is hebben mieren een belangrijke rol in de verspreiding van de zaden. De zaadjes zijn voorzien van een oliehoudend mierenbroodje als uitnodiging. Overal waar de mieren hun zaadjes droppen kiemen ze en al binnen enkele jaren na aanplant zien we overal nieuwe krokussen te voorschijn komen.

In mijn tuinontwerpen pas ik de Boerencrocus veel toe. Stinzenbolletjes passen heel goed in mijn natuurlijke beplantingsconcepten omdat ze zich prima zonder veel extra zorg handhaven. Ze vormen gezamenlijk een boeiend begin van het tuinseizoen maar zijn weer verdwenen zodra de voorzomer kruiden tevoorschijn komen. Ik gebruik ook vaak rassen zoals 'Ruby Giant' en 'Barr's Purple' en meng ze lekker door elkaar. Het resultaat is een palet aan lila, violette en purperen kleuren met ook nog een kleine bloeispreiding van een enkele week extra. Ik pas ze toe in gazons, aan de rand van heestervakken, onder heggen en lichte struikvegetatie en in vaste planten borders. Plant er vooral veel, kijk niet op een honderdtal bolletjes, duur zijn ze niet voor wat ze je in het vroegste voorjaar ervoor teruggeven!